Theo báo cáo “Từ AI đến xe điện: Ngành bán dẫn khu vực châu Á – Thái Bình Dương định hình bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu” do FedEx phối hợp với công ty tư vấn Frost & Sullivan thực hiện, Việt Nam ghi nhận tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) của xuất khẩu bán dẫn đạt 31,8% trong giai đoạn 2006–2025. Đây là mức tăng cao nhất trong nhóm 8 nền kinh tế được nghiên cứu, gồm Hàn Quốc, Đài Loan, Malaysia, Singapore, Thái Lan, Philippines và Nhật Bản.
Ở chiều nhập khẩu, Việt Nam cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng bình quân 30% mỗi năm trong cùng giai đoạn, đứng đầu nhóm được so sánh về tốc độ tăng trưởng và xếp thứ tư về giá trị nhập khẩu, sau Singapore, Đài Loan và Hàn Quốc.
Những con số này phản ánh quy mô thương mại bán dẫn của Việt Nam ngày càng mở rộng trong bối cảnh chuỗi cung ứng công nghệ khu vực dịch chuyển, tái cấu trúc và gia tăng đầu tư. Tuy nhiên, xét về giá trị xuất khẩu tuyệt đối, Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Năm 2025, nước ta đứng thứ bảy trong nhóm được khảo sát, chỉ cao hơn Thái Lan, trong khi Đài Loan dẫn đầu với kim ngạch xuất khẩu khoảng 170 tỷ USD.
Việt Nam, cùng một số quốc gia Đông Nam Á, đang nổi lên trong hoạt động lắp ráp và kiểm thử bán dẫn. Ảnh minh họa
Việt Nam nổi lên trong công đoạn lắp ráp và kiểm thử
Theo Frost & Sullivan, Việt Nam được đánh giá là một thị trường xuất khẩu bán dẫn mới nổi, có tốc độ mở rộng nhanh chóng. Báo cáo chỉ ra bốn lợi thế chính gồm vai trò ngày càng rõ nét trong hoạt động lắp ráp và kiểm thử bán dẫn (OSAT), nền tảng sản xuất điện tử tương đối phát triển, khả năng thu hút đầu tư từ các tập đoàn quốc tế, cùng lợi thế về chi phí và nguồn lao động có kỹ năng.
Một dấu mốc đáng chú ý là trong năm 2023, kim ngạch xuất khẩu mạch tích hợp điện tử (IC) của Việt Nam đạt 32,4 tỷ USD. Đây là nhóm sản phẩm có vai trò quan trọng trong thương mại bán dẫn, phục vụ nhiều lĩnh vực từ điện tử tiêu dùng, viễn thông đến công nghiệp ô tô và hạ tầng công nghệ cao.
Danh mục sản phẩm bán dẫn được đề cập trong báo cáo bao gồm diode, transistor, linh kiện bán dẫn tương tự, thiết bị bán dẫn quang điện, tế bào quang điện, đèn LED, tinh thể áp điện đã lắp ráp và các mạch tích hợp điện tử.
Trong hệ sinh thái bán dẫn châu Á – Thái Bình Dương (APAC), Việt Nam cùng Malaysia, Philippines, Thái Lan và Indonesia đang được xếp vào nhóm có thế mạnh ở các công đoạn phía sau của chuỗi giá trị (back-end). Các hoạt động chủ yếu bao gồm đóng gói, kiểm thử, lắp ráp mô-đun, tích hợp hệ thống con và một số quy trình chuyên biệt.
Theo báo cáo, sự xuất hiện trong tương lai của các cơ sở chế tạo chip nội địa, trong đó có nhà máy bán dẫn của Viettel, có thể tạo thêm động lực hình thành mạng lưới nhà cung cấp và doanh nghiệp khởi nghiệp trong nước.
Frost & Sullivan gợi ý các startup Việt Nam có thể tìm kiếm cơ hội trong lĩnh vực đóng gói tiên tiến, chẳng hạn công nghệ đóng gói chip ở cấp độ wafer dạng fan-out và xếp chồng chip ba chiều (3D chip stacking). Ngoài ra, các dịch vụ kiểm thử, lắp ráp theo yêu cầu cho những ngành đòi hỏi độ tin cậy cao như y tế, hàng không vũ trụ, cùng các giải pháp hiệu chuẩn, đầu nối và đầu dò chính xác cũng là những hướng đi tiềm năng.
Làn sóng AI và xe điện thúc đẩy nhu cầu chip
Triển vọng của ngành bán dẫn Việt Nam gắn liền với sự phát triển nhanh chóng của thị trường công nghệ toàn cầu. Nhu cầu chip ngày càng tăng nhờ trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán hiệu năng cao, mạng 5G, Internet vạn vật (IoT), xe điện, điện tử tiêu dùng và tự động hóa công nghiệp.
Theo báo cáo, khu vực châu Á – Thái Bình Dương hiện đóng góp khoảng 58% tổng doanh thu ngành bán dẫn toàn cầu, trở thành trung tâm quan trọng của hệ sinh thái sản xuất và cung ứng chip. Tổ chức Thống kê Thương mại Bán dẫn Thế giới (WSTS) dự báo doanh thu thị trường bán dẫn toàn cầu đạt 1.655 tỷ USD trong năm 2026 và có thể tiến tới 2.100 tỷ USD vào năm 2027.
Sự phát triển của AI tạo ra nhu cầu lớn đối với các dòng chip hiệu năng cao, bộ nhớ và linh kiện phục vụ máy chủ, trung tâm dữ liệu. Trong giai đoạn 2026–2035, hơn 2.000 trung tâm dữ liệu mới dự kiến được xây dựng trên toàn cầu. Không chỉ làm gia tăng nhu cầu về bán dẫn, xu hướng này còn thúc đẩy thị trường máy chủ mật độ cao, thiết bị mạng, hệ thống làm mát và giải pháp năng lượng.
Trong khi đó, quá trình điện hóa giao thông cũng mở rộng thị trường cho ngành chip. Xe điện sử dụng nhiều linh kiện bán dẫn để điều khiển hệ thống pin, quản lý năng lượng, vận hành động cơ và tích hợp các tính năng thông minh. Những xu hướng này tạo thêm dư địa cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sản xuất linh kiện, thiết bị điện tử và các công đoạn hỗ trợ liên quan.
Nâng cao năng lực kết nối để đón dòng đầu tư mới
Cùng với sự mở rộng của thị trường, các doanh nghiệp bán dẫn đang có xu hướng đa dạng hóa địa điểm sản xuất và nguồn cung ứng nhằm tăng khả năng chống chịu trước những biến động toàn cầu.
Khảo sát của FedEx tại Triển lãm Bán dẫn Quốc tế SEMICON Taiwan cho thấy 35% người tham gia kỳ vọng doanh nghiệp của họ sẽ mở rộng hoạt động sản xuất sang nhiều thị trường hơn trong khu vực APAC trong ba năm tới. Trong khi đó, 25% có kế hoạch cải thiện hoặc đa dạng hóa nguồn cung ứng.
Bà Ee-Hui Tan, Giám đốc Khai thác của FedEx Việt Nam và Campuchia, nhận định vai trò của Việt Nam trong hệ sinh thái bán dẫn khu vực đang gia tăng khi các doanh nghiệp bán dẫn và công nghệ cao mở rộng hoạt động tại đây. Theo bà, khả năng kết nối đáng tin cậy với các thị trường trọng điểm sẽ ngày càng quan trọng khi nhu cầu vận chuyển phục vụ chuỗi cung ứng tăng lên.
Với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu dẫn đầu nhóm khảo sát, Việt Nam đang có cơ hội nâng cao vị thế trong mạng lưới cung ứng bán dẫn châu Á. Tuy nhiên, để chuyển lợi thế thương mại thành năng lực công nghiệp bền vững, cần tiếp tục phát triển nguồn nhân lực chuyên sâu, nâng cao năng lực công nghệ của doanh nghiệp nội địa, thu hút đầu tư có chọn lọc và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn quốc tế. Đây sẽ là những yếu tố quyết định khả năng Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn, thay vì chỉ mở rộng quy mô xuất nhập khẩu.
Có thể bạn quan tâm
