Quang cảnh hội thảo.
Từ sự chuyển dịch công nghệ đến yêu cầu thay đổi tư duy đào tạo
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Đào Thị Ái Thi, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thành Đô, kiêm Viện trưởng Viện Quản trị và Công nghệ, nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu khoa học và chuyển giao tri thức trong hoạt động đào tạo đại học.
Theo PGS.TS. Đào Thị Ái Thi, trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển nhanh chóng, nhu cầu về chất lượng cuộc sống ngày càng cao, ngành công nghệ ô tô cũng đang có những bước chuyển đáng chú ý. Sự xuất hiện và phát triển của xe điện, xe Hybrid không chỉ mở ra những lựa chọn mới cho người sử dụng mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với công tác nghiên cứu, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.
Với định hướng đào tạo toàn diện, Trường Đại học Thành Đô xác định việc kết nối nghiên cứu khoa học với hoạt động giảng dạy, chuyển giao công nghệ và thực tiễn doanh nghiệp là hướng đi quan trọng. Những tri thức được hình thành từ nghiên cứu cần được đưa vào chương trình đào tạo, qua đó góp phần chuẩn bị cho sinh viên hành trang chuyên môn và kỹ năng cần thiết để trở thành những kỹ sư trong tương lai.
PGS.TS. Đào Thị Ái Thi, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thành Đô, kiêm Viện trưởng Viện Quản trị và Công nghệ, phát biểu khai mạc hội thảo.
Đi vào trọng tâm chuyên môn, TS. Trần Thế Hùng, Trưởng phòng TIE, Viện Quản trị và Công nghệ, cho rằng ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mang tính lịch sử. Từ phương tiện sử dụng động cơ đốt trong truyền thống (ICE), ngành công nghiệp đang chuyển mạnh sang các dòng xe điện hóa như BEV, HEV và xa hơn là những phương tiện được định nghĩa bằng phần mềm (SDV).
Đây không đơn thuần là sự thay đổi nguồn năng lượng vận hành. Cấu trúc công nghệ của ô tô đang dịch chuyển từ nền tảng cơ khí - nhiệt sang hệ thống tích hợp cơ khí, điện, điện tử và phần mềm. Những bộ phận từng được xem là trọng tâm trong đào tạo kỹ sư ô tô như động cơ đốt trong, hệ thống truyền lực cơ khí nay phải được đặt trong mối quan hệ với pin điện áp cao, động cơ điện, bộ biến đổi công suất, hệ thống điều khiển và các mạng truyền thông trên xe.
Theo TS. Trần Thế Hùng, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận công nghệ mà còn ở sự thiếu hụt đội ngũ kỹ sư có năng lực làm chủ các hệ thống mới. Doanh nghiệp cần những kỹ sư có thể làm việc với điện áp cao, phân tích dữ liệu mạng CAN, hiểu hệ thống điều khiển điện tử và phần mềm, trong khi nhiều chương trình đào tạo vẫn dành trọng tâm lớn cho động cơ đốt trong truyền thống.
TS. Trần Thế Hùng, Trưởng phòng TIE, Viện Quản trị và Công nghệ phát biểu đề dẫn hội thảo.
Đáng chú ý, Ban tổ chức đã nhận được 39 bài tham luận từ các chuyên gia, nhà khoa học và giảng viên trên cả nước. Trong khuôn khổ hội thảo, 5 tham luận tiêu biểu được lựa chọn trình bày, tập trung vào ba nhóm vấn đề: Công nghệ và phương pháp nghiên cứu; đổi mới chương trình đào tạo; tăng cường liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp.
Điện hóa và kỹ thuật số phải trở thành năng lực bắt buộc
Một trong những vấn đề được quan tâm tại hội thảo là việc xác định lại chuẩn đầu ra và cấu trúc kiến thức của kỹ sư ô tô trong giai đoạn 2025-2035.
Trình bày tham luận “Nghiên cứu đổi mới chương trình đào tạo kỹ sư ô tô tại Việt Nam giai đoạn 2025-2035”, TS. Nguyễn Trường Sinh, Học viện Kỹ thuật Quân sự, nhấn mạnh: Điện hóa và kỹ thuật số cần trở thành những nội dung bắt buộc trong chương trình đào tạo, nhưng phải được xây dựng trên nền tảng cơ khí vững chắc.
Theo phân tích của diễn giả, khoảng cách giữa chương trình đào tạo và yêu cầu thực tế không đơn giản nằm ở việc cơ sở đào tạo đã có hay chưa có học phần về xe điện. Điều quan trọng hơn là mức độ tích hợp kiến thức mới và khả năng hình thành năng lực thực chất cho sinh viên.
Đặc biệt, an toàn điện áp cao phải trở thành một tiêu chí bắt buộc mà sinh viên cần đáp ứng trước khi tốt nghiệp và tham gia làm việc với phương tiện điện hóa.
Cùng hướng tiếp cận đổi mới chương trình đào tạo, ThS. Nguyễn Hữu Mạnh, Viện Quản trị và Công nghệ, Trường Đại học Thành Đô, trình bày tham luận “Ứng dụng tiếp cận CDIO trong điều chỉnh chương trình đào tạo kỹ thuật ô tô đáp ứng xu hướng phương tiện điện hóa”.
Việc vận dụng CDIO (Hình thành ý tưởng - Thiết kế - Triển khai - Vận hành) được đặt ra như một giải pháp giúp gắn kết kiến thức chuyên môn với quá trình hình thành sản phẩm và giải quyết vấn đề thực tiễn. Thay vì tiếp cận từng môn học một cách riêng lẻ, sinh viên được định hướng phát triển năng lực thông qua các hoạt động thiết kế, triển khai và vận hành hệ thống.
Đáng chú ý, việc điều chỉnh chương trình cần có sự tính toán hợp lý về khối lượng tín chỉ, thời lượng thực hành và chuẩn đầu ra. Mục tiêu không phải đơn thuần tăng số lượng môn học mới, mà là tổ chức lại kiến thức để sinh viên vừa nắm chắc nền tảng cơ khí, vừa có khả năng tiếp cận các hệ thống điện, điện tử và điều khiển hiện đại.
Từ chẩn đoán cơ khí sang làm chủ hệ thống điện tử và dữ liệu
Trong tham luận “Chẩn đoán kỹ thuật xe EV và HEV: Nhận diện đặc thù công nghệ và sự chuyển dịch phương pháp so với xe ICE”, ThS. Nguyễn Văn Đảm, Viện Quản trị và Công nghệ, Trường Đại học Thành Đô, đã phân tích sự khác biệt căn bản giữa phương pháp chẩn đoán xe sử dụng động cơ đốt trong và phương tiện điện hóa.
Với xe truyền thống, nhiều hư hỏng có thể được nhận diện thông qua kiểm tra cơ khí, âm thanh, nhiệt độ và các thông số vận hành của động cơ. Trong khi đó, xe điện và Hybrid đòi hỏi người làm kỹ thuật phải có khả năng đọc, phân tích dữ liệu điện tử, kiểm tra hệ thống điện áp cao và sử dụng các thiết bị đo chuyên dụng.
Theo diễn giả, kỹ thuật viên ô tô thế hệ mới cần hội tụ ba năng lực cốt lõi.
Thứ nhất là năng lực cơ điện tử và dữ liệu mạng, trong đó phải hiểu nguyên lý hoạt động của các hệ thống điện - điện tử, có khả năng phân tích dữ liệu truyền thông CAN/Ethernet và nhận diện lỗi trong quá trình trao đổi thông tin giữa các bộ điều khiển.
Thứ hai là khả năng sử dụng thiết bị chuyên dụng như Megohmmeter để đo điện trở cách điện, Oscilloscope để phân tích tín hiệu điện và các thiết bị chẩn đoán chuyên sâu.
Thứ ba, cũng là yêu cầu đặc biệt quan trọng, là kỷ luật an toàn điện áp cao. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn như UNECE R100 và SAE J2990 có ý nghĩa thiết yếu trong kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa phương tiện điện hóa.
Từ thực tế này, diễn giả đề xuất các cơ sở đào tạo cần cập nhật giáo trình, tăng tỷ trọng kiến thức về điện tử công suất và mạng giao tiếp, đồng thời đầu tư thiết bị đo lường đáp ứng yêu cầu an toàn CAT III/IV để sinh viên có điều kiện thực hành.
Đối với sinh viên và kỹ sư, bên cạnh việc chuyển đổi tư duy học tập theo hướng cơ điện tử và dữ liệu, ngoại ngữ chuyên ngành cũng là năng lực cần được chú trọng. Khả năng tiếp cận trực tiếp tài liệu kỹ thuật của các hãng sản xuất sẽ giúp người học cập nhật công nghệ nhanh hơn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài liệu thứ cấp.
Những phân tích này cho thấy, chuyển đổi sang xe điện không làm mất đi vai trò của nền tảng cơ khí mà đòi hỏi kỹ sư phải mở rộng năng lực sang nhiều lĩnh vực công nghệ có tính liên ngành hơn.
Đưa sinh viên vào doanh nghiệp từ năm thứ ba
Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là giải pháp gắn kết đào tạo với doanh nghiệp thông qua mô hình Co-op (Cooperative Education - giáo dục hợp tác).
Trong tham luận “Ứng dụng mô hình Co-op trong đào tạo kỹ sư ô tô điện và Hybrid (BEV & HEV) - Giải pháp tích hợp từ doanh nghiệp đến giảng đường”, PGS.TS. Trần Quang Hùng và ThS. Ngọ Văn Dũng, Viện Quản trị và Công nghệ, đề xuất đưa sinh viên vào môi trường doanh nghiệp ngay từ năm thứ ba, tạo điều kiện để người học tiếp xúc với thiết bị, công nghệ và dữ liệu vận hành thực tế.
Điểm đáng chú ý của mô hình này là doanh nghiệp không chỉ tham gia tiếp nhận sinh viên thực tập ở giai đoạn cuối khóa mà trở thành một thành tố trong quá trình đào tạo. Sinh viên có cơ hội tiếp cận công việc chuyên môn sớm hơn, hiểu rõ yêu cầu của vị trí việc làm, đồng thời vận dụng kiến thức đã học để giải quyết những vấn đề thực tế.
Đối với lĩnh vực xe điện và Hybrid, cách tiếp cận này càng có ý nghĩa bởi thiết bị thực hành chuyên sâu, hệ thống pin điện áp cao, bộ điều khiển và phần mềm chẩn đoán thường đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn. Không phải cơ sở đào tạo nào cũng có đủ điều kiện để trang bị toàn bộ hệ thống công nghệ mới nhất.
Vì vậy, chia sẻ nguồn lực và cơ sở vật chất giữa nhà trường với doanh nghiệp có thể giúp khắc phục một phần hạn chế này. Sinh viên được học tập trong môi trường công nghệ thực tế, còn doanh nghiệp có cơ hội tham gia định hình chất lượng nguồn nhân lực theo nhu cầu sử dụng.
Các diễn giả cũng nhấn mạnh, để mô hình Co-op phát huy hiệu quả, nhà trường cần linh hoạt điều chỉnh cấu trúc tín chỉ, thời lượng đào tạo và phương thức đánh giá. Doanh nghiệp cần xem việc tiếp nhận sinh viên từ năm thứ ba và chia sẻ nguồn lực công nghệ là một khoản đầu tư dài hạn cho nhân lực. Ở tầm chính sách, cần có cơ chế thúc đẩy sự cộng hưởng giữa Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp.
Các đại biểu chụp hình lưu niệm.
Hình thành hệ sinh thái đào tạo kỹ sư ô tô thế hệ mới
Qua các tham luận và trao đổi chuyên môn, có thể thấy vấn đề cốt lõi đặt ra đối với đào tạo kỹ sư ô tô hiện nay không chỉ là cập nhật công nghệ xe điện, mà là thay đổi cách tiếp cận trong toàn bộ quá trình đào tạo.
Một chương trình đào tạo phù hợp cần bảo đảm sự cân bằng giữa kiến thức cơ khí nền tảng với điện - điện tử, điều khiển, phần mềm và dữ liệu. Sinh viên phải được tiếp cận công nghệ thông qua thực hành, dự án và môi trường doanh nghiệp, đồng thời hình thành ý thức an toàn nghề nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên giảng đường.
Hội thảo tại Trường Đại học Thành Đô vì thế không chỉ dừng lại ở việc cập nhật những xu hướng công nghệ BEV và HEV, mà còn gợi mở cách thức để kết quả nghiên cứu khoa học đi vào chương trình đào tạo, từ đó hình thành đội ngũ kỹ sư có khả năng thích ứng với sự chuyển dịch của ngành công nghiệp ô tô.
Trong bối cảnh xe điện hóa đang phát triển nhanh, lợi thế cạnh tranh của nguồn nhân lực không chỉ nằm ở việc biết thêm một công nghệ mới, mà ở khả năng tích hợp kiến thức, làm chủ hệ thống và giải quyết được những vấn đề phát sinh trong thực tiễn sản xuất, vận hành và dịch vụ kỹ thuật. Đó cũng chính là đích đến của quá trình kết nối nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp mà hội thảo hướng tới.
Có thể bạn quan tâm
