Theo nội dung tờ trình, Chính phủ kiến nghị Quốc hội cho phép áp dụng hình thức đầu tư trực tiếp từ khu vực tư nhân hoặc đối tác công tư (PPP) cho dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc – Nam, bên cạnh phương án đầu tư công đã được thống nhất trước đó.
Chuyển biến từ chủ trương đầu tư công sang mở rộng nguồn lực xã hội
Trước đó, Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đã được Bộ Chính trị thống nhất về chủ trương đầu tư công. Tuy nhiên, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, nhiều doanh nghiệp trong nước đã gửi đề xuất tham gia theo hình thức đầu tư trực tiếp hoặc thông qua mô hình đối tác công tư (PPP).
Chính phủ cho biết, hiện nay hệ thống pháp lý vẫn chưa có quy định cụ thể về việc áp dụng hình thức PPP hoặc đầu tư tư nhân trực tiếp cho các dự án đường sắt tốc độ cao. Tuy vậy, cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đều đang ủng hộ việc mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân vào các công trình hạ tầng trọng điểm.
Bộ Chính trị trong định hướng gần đây đã nhấn mạnh rõ: “Cần mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân vào các dự án quan trọng quốc gia như đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.” Đồng thời, Nghị quyết số 198/2025 của Quốc hội cũng quy định cho phép khu vực tư nhân tham gia các dự án hạ tầng lớn thông qua đầu tư trực tiếp hoặc PPP.
Tuy nhiên, trong khi các chủ trương nêu rõ định hướng thì về hình thức cụ thể, Nghị quyết số 172/2024 – văn bản trước đó của Quốc hội – chỉ giới hạn hình thức đầu tư công cho dự án này. Do vậy, để phù hợp với các thay đổi mới về chính sách và nhu cầu thực tiễn, Chính phủ trình Quốc hội xem xét bổ sung các hình thức đầu tư khác ngoài đầu tư công, bao gồm PPP hoặc hình thức đầu tư kinh doanh tư nhân.
Đề xuất này nếu được thông qua sẽ được đưa vào nghị quyết của Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV. Trường hợp phát sinh chính sách vượt thẩm quyền, Chính phủ sẽ tiếp tục báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định.
Hình minh hoạ
Doanh nghiệp lớn trong nước đề xuất đầu tư quy mô "khủng"
Ngay sau khi định hướng chính sách mở rộng đầu tư tư nhân được ban hành, một số tập đoàn lớn trong nước đã chủ động gửi văn bản đề xuất đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam theo hình thức tư nhân.
Đề xuất của VinSpeed
Ngày 6/5/2025, Công ty VinSpeed gửi văn bản tới Thủ tướng Chính phủ, đề xuất được đầu tư toàn bộ tuyến đường sắt cao tốc Bắc – Nam theo hình thức đầu tư trực tiếp, không thông qua PPP hoặc vốn đầu tư công.
VinSpeed cam kết tự thu xếp 20% tổng vốn đầu tư dự kiến (khoảng 12,27 tỷ USD). Phần còn lại, tương đương 80% (khoảng 49 tỷ USD), công ty đề nghị Nhà nước cho vay không lãi suất trong vòng 35 năm. Đặc biệt, doanh nghiệp khẳng định sẽ hoàn trả nợ đúng hạn, không làm ảnh hưởng đến ngân sách nhà nước.
Bên cạnh đó, VinSpeed cũng đề xuất một số ưu đãi và cơ chế đặc biệt gồm:
• Nhà nước thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, bàn giao mặt bằng sạch;
• VinSpeed được chỉ định làm chủ đầu tư các khu đô thị và dự án bất động sản quanh các ga đường sắt tốc độ cao;
• Miễn thuế nhập khẩu thiết bị, phương tiện thi công và vận hành;
• Được hoạt động trong thời gian 99 năm;
• Giá vé dự kiến thấp hơn 60–70% so với trần vé máy bay nhằm đảm bảo khả năng cạnh tranh và phổ cập phương tiện cho người dân.
Đề xuất của Tập đoàn Trường Hải (Thaco)
Khoảng ba tuần sau, Tập đoàn Trường Hải (Thaco) cũng trình Chính phủ văn bản đề xuất tham gia đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam. Theo đề xuất, tổng mức đầu tư của dự án do Thaco đề xuất lên tới hơn 1,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 61,35 tỷ USD, chưa bao gồm chi phí đền bù và tái định cư.
Khác với VinSpeed, Thaco kiến nghị tách phần chi phí giải phóng mặt bằng thành một dự án riêng, do Nhà nước thực hiện, còn công ty sẽ chịu trách nhiệm đầu tư, xây dựng, vận hành tuyến đường sắt.
Về phương án vốn, Thaco cho biết sẽ tự góp 20% (tương đương 12,3 tỷ USD), còn lại 80% sẽ huy động thông qua các tổ chức tài chính trong và ngoài nước. Đáng chú ý, Thaco đề nghị Chính phủ bảo lãnh khoản vay và hỗ trợ toàn bộ lãi suất trong 30 năm nhằm đảm bảo tính khả thi tài chính cho dự án.
Tập đoàn này cũng khẳng định sẽ lập công ty dự án, giữ quyền chi phối cổ phần, không chuyển nhượng quyền sở hữu hoặc khai thác cho nhà đầu tư nước ngoài – nhằm đảm bảo dự án được quản lý bởi doanh nghiệp trong nước.
Những thách thức và kỳ vọng
Thực tế quốc tế cho thấy, các dự án đường sắt tốc độ cao thường có suất đầu tư rất lớn, thời gian hoàn vốn kéo dài và hiệu quả tài chính thấp. Do đó, vốn công vẫn là nguồn lực chủ đạo để phát triển hạ tầng đường sắt tại nhiều quốc gia. Một số nước đã thử nghiệm mô hình PPP, tuy nhiên vẫn cần sự bảo trợ mạnh mẽ từ chính phủ để đảm bảo an toàn tài chính và lợi ích công.
Tại Việt Nam, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam có vai trò chiến lược, giúp rút ngắn thời gian di chuyển, kết nối các trung tâm kinh tế lớn, giảm tải cho đường bộ và hàng không, góp phần thúc đẩy phát triển vùng và bảo vệ môi trường.
Việc cho phép khu vực tư nhân tham gia đầu tư – nếu được Quốc hội thông qua – không chỉ mở rộng nguồn lực tài chính, mà còn tạo thêm động lực cạnh tranh, sáng tạo, thu hút công nghệ tiên tiến, cải thiện hiệu quả quản lý và khai thác hạ tầng giao thông công cộng.
Tuy nhiên, đi cùng với đó là những bài toán pháp lý, tài chính và kỹ thuật phức tạp cần được tính toán kỹ lưỡng. Đặc biệt, việc đảm bảo lợi ích quốc gia, an ninh hạ tầng và quyền lợi của người dân trong quá trình triển khai sẽ là ưu tiên hàng đầu.
Kỳ vọng bước đột phá cho hạ tầng giao thông Việt Nam
Nếu đề xuất được thông qua, đây sẽ là lần đầu tiên Việt Nam cho phép doanh nghiệp tư nhân đầu tư trực tiếp vào một dự án giao thông cấp quốc gia có tổng mức đầu tư hơn 60 tỷ USD – mức chưa từng có tiền lệ. Điều này mở ra một kỷ nguyên mới cho hạ tầng Việt Nam, nơi các tập đoàn trong nước có thể tham gia sâu hơn vào quá trình quy hoạch, đầu tư và vận hành các công trình trọng điểm.
Với năng lực tài chính ngày càng lớn mạnh, cùng sự hỗ trợ chính sách đúng đắn, các doanh nghiệp nội địa có thể từng bước đảm đương những “siêu dự án” mà trước đây chỉ có vốn nhà nước hoặc đầu tư nước ngoài mới tham gia được.
Có thể bạn quan tâm
