Hướng tới hệ thống tiêu chuẩn đồng bộ, an toàn và hiện đại
Ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết, dự thảo quy chuẩn kỹ thuật về trụ sạc xe điện được xây dựng dựa trên việc nghiên cứu tiêu chuẩn quốc tế, khảo sát thực tế tại các cơ sở sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu, kinh doanh, thử nghiệm ở cả ba miền Bắc – Trung – Nam. Sau quá trình lấy ý kiến rộng rãi từ các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp, dự thảo đã được hoàn thiện để tiến tới ban hành chính thức.
Theo ông Ngọc, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật là hai khái niệm khác nhau: tiêu chuẩn mang tính khuyến nghị tự nguyện, trong khi quy chuẩn là bắt buộc áp dụng. Vì vậy, việc ban hành song song cả hai bộ quy định giúp vừa khuyến khích doanh nghiệp đổi mới theo hướng quốc tế, vừa đảm bảo tính tuân thủ và an toàn trong triển khai thực tế.
Việt Nam đã xây dựng được 11 tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) dành cho trạm sạc xe điện.
Trước đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố 23 Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) liên quan đến hệ thống trụ, trạm sạc xe điện – các tiêu chuẩn này tương đương với tiêu chuẩn quốc tế của ISO, IEC và quy định của Liên minh châu Âu (EU). Trong đó, có 8 tiêu chuẩn quy định về yêu cầu kỹ thuật chung, khả năng tương thích điện tử, truyền thông giữa trụ sạc và xe điện, cùng các yêu cầu an toàn cho hệ thống điện hạ áp khu vực sạc; 3 tiêu chuẩn liên quan đến dây cáp sạc; 7 tiêu chuẩn về ổ cắm, phích cắm, cụm đóng cắt; và 5 tiêu chuẩn về thiết bị đo điện.
Để triển khai công tác này, Bộ đã thành lập các Ban kỹ thuật chuyên trách như TCVN/TC22 (Phương tiện giao thông đường bộ), TCVN/TC/E17 (Thiết kế kỹ thuật hệ thống điện trong công trình xây dựng) và TCVN/TC/E16 (Hệ thống truyền năng lượng cho xe điện). Các ban được tổ chức theo mô hình của ISO, quy tụ chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp trong và ngoài nước, nhằm đảm bảo sự tương thích với chuẩn mực quốc tế và phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Hoàn thiện tiêu chuẩn – nền tảng cho hạ tầng sạc thông minh
Theo thông tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ, hiện nay Việt Nam đã xây dựng được 11 tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) dành cho trạm sạc xe điện, gồm 9 tiêu chuẩn về trạm sạc và 2 tiêu chuẩn về hoán đổi pin. Các tiêu chuẩn này dựa trên bộ tiêu chuẩn IEC 61851 – khung tham chiếu toàn cầu cho hệ thống sạc xe điện.
Một số tiêu chuẩn tiêu biểu gồm:
• TCVN 13078-1:2020 (IEC 61851-1:2017): Đặt ra các yêu cầu chung về hệ thống sạc điện có dây, đảm bảo an toàn, ổn định điện áp (AC đến 1.000V, DC đến 1.500V), áp dụng cho cả môi trường dân dụng và công nghiệp.
• TCVN 13078-21-1:2020 và TCVN 13078-21-2:2020: Quy định về tương thích điện từ (EMC) cho bộ sạc trong xe (on-board) và bộ sạc ngoài xe (off-board), nhằm ngăn ngừa nhiễu điện từ và đảm bảo an toàn vận hành.
• TCVN 13078-23 đến 13078-29:2020: Tập trung vào trạm sạc nhanh DC, quy định chi tiết về kết nối, truyền năng lượng, bảo vệ quá dòng, quá áp, đảm bảo hiệu suất sạc cao và an toàn.
Việc hình thành bộ tiêu chuẩn này giúp thống nhất yêu cầu kỹ thuật cho toàn bộ chuỗi cung ứng – từ nhà sản xuất trụ sạc, doanh nghiệp lắp đặt, vận hành, đến người tiêu dùng. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để các cơ quan quản lý kiểm định, cấp phép và giám sát chất lượng hạ tầng sạc điện quốc gia.
Hạ tầng sạc – yếu tố quyết định cho sự bứt phá của xe điện
Theo Cục trưởng Cục Công nghiệp Phạm Nguyên Hùng, hạ tầng trạm sạc đầy đủ với công nghệ sạc nhanh, tin cậy và tiện lợi sẽ là điều kiện tiên quyết giúp người dân yên tâm sử dụng xe điện. Một hệ thống sạc điện hoàn chỉnh không chỉ gồm nguồn điện ổn định, mà còn cần hệ thống điều khiển, truyền thông, giắc cắm, giao thức sạc tương thích giữa các dòng xe khác nhau.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tại Trung Quốc, Hoa Kỳ và châu Âu – ba thị trường xe điện lớn nhất thế giới – ngành công nghiệp trạm sạc phát triển song song với sản xuất ô tô điện. Mô hình triển khai phổ biến gồm: (1) các hãng xe tự xây dựng mạng lưới sạc riêng, và (2) các doanh nghiệp độc lập đầu tư hệ thống sạc thương mại. Việt Nam cũng đang đi theo hướng kết hợp cả hai, đặc biệt với sự tiên phong của VinFast – hãng đã xây dựng mạng lưới hàng chục nghìn cổng sạc, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có mật độ trạm sạc cao hàng đầu khu vực.
Tốc độ tăng trưởng hạ tầng sạc tại Việt Nam hiện cao hơn nhiều so với mức trung bình khu vực, tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu phổ cập phương tiện điện và trung hòa carbon đến năm 2050.
Không đạt chuẩn – rủi ro lớn cho an toàn và thị trường
Nếu các trạm sạc không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Thứ nhất là nguy cơ mất an toàn: các trạm sạc kém chất lượng dễ gây ra cháy nổ, điện giật, hoặc hư hại pin – bộ phận đắt đỏ nhất của xe điện. Thứ hai là thiếu tương thích giữa các hãng xe, khiến người dùng gặp bất tiện khi phải tìm trạm sạc phù hợp hoặc mang theo bộ chuyển đổi. Cuối cùng là hiệu suất sạc thấp và lãng phí năng lượng, do không đảm bảo tiêu chuẩn về hiệu suất chuyển đổi và tương thích điện từ (EMC).
Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến an toàn người dùng, mà còn làm chậm quá trình phát triển thị trường xe điện và giảm niềm tin của nhà đầu tư trong việc mở rộng hạ tầng sạc.
Hoàn thiện tiêu chuẩn – chìa khóa cho tương lai giao thông xanh
Có thể nói, việc ban hành bộ tiêu chuẩn và quy chuẩn dành cho trạm sạc xe điện là bước đi chiến lược của Việt Nam trong hành trình chuyển đổi năng lượng và phát triển kinh tế xanh. Các tiêu chuẩn này không chỉ giúp đồng bộ hóa công nghệ, đảm bảo an toàn kỹ thuật, mà còn định hướng thị trường, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư, nghiên cứu và sản xuất nội địa hóa thiết bị sạc.
Tuy nhiên, để hệ thống này phát huy hiệu quả tối đa, các chuyên gia cho rằng cần sớm hoàn thiện quy chuẩn quốc gia (QCVN) chi tiết hơn về vị trí xây dựng, an toàn phòng cháy chữa cháy, loại năng lượng sử dụng và cơ chế kiểm định định kỳ. Khi đó, Việt Nam sẽ có một khung pháp lý hoàn chỉnh, đủ sức hỗ trợ phát triển hạ tầng sạc thông minh – nền tảng vững chắc cho giao thông điện hóa, xanh và bền vững trong tương lai.
Có thể bạn quan tâm
