Hoàn thiện thể chế, tăng nguồn lực cho khoa học và công nghệ
Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, tạo nền tảng và động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Ngay sau khi được ban hành, Nghị quyết đã được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến các bộ, ngành, địa phương, với sự tham gia của cả hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp.
Một trong những kết quả đáng chú ý là hệ thống cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý từng bước được hoàn thiện. Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trực tiếp chỉ đạo thông qua các phiên họp thường kỳ, chuyên đề. Bộ Chính trị ban hành nhiều kết luận quan trọng về sở hữu trí tuệ, khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp; đồng thời thông qua Đề án phát triển ngành công nghiệp năng lượng nguyên tử.
Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; thông qua 11 luật do Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì soạn thảo.
Chính phủ cũng ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57 và tiếp tục điều chỉnh, bổ sung để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đáng chú ý, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Danh mục công nghệ chiến lược, Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược và phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Với vai trò cơ quan quản lý nhà nước, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền 195 văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời tham mưu, tổ chức triển khai đợt cao điểm 100 ngày tháo gỡ các điểm nghẽn về chuyển đổi số.
Cùng với hoàn thiện thể chế, nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực này được tăng lên đáng kể. Nếu trước khi có Nghị quyết 57, ngân sách nhà nước bố trí cho khoa học và công nghệ khoảng 12.000 tỷ đồng mỗi năm, thì sau khi Nghị quyết được ban hành, kinh phí dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tăng lên 75.000 tỷ đồng năm 2025 và 95.000 tỷ đồng năm 2026. Năm 2027, mức kinh phí dự kiến đạt 120.000 tỷ đồng.
Việc gia tăng nguồn lực cho thấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang được đặt ở vị trí ngày càng quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước, đồng thời tạo điều kiện để triển khai những chương trình nghiên cứu quy mô lớn, phát triển công nghệ chiến lược và thúc đẩy chuyển đổi số trên phạm vi toàn quốc.
Horus QS24 – Nền tảng UAV trinh sát chiến thuật thế hệ mới "Make in Vietnam".
Làm chủ công nghệ, đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường
Một trong những mục tiêu quan trọng của Nghị quyết 57 là nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ, từng bước hình thành các sản phẩm công nghệ có giá trị gia tăng cao do doanh nghiệp và tổ chức trong nước phát triển.
Thực tế triển khai cho thấy đã xuất hiện những kết quả cụ thể trong các lĩnh vực công nghệ có yêu cầu kỹ thuật cao. Đáng chú ý, doanh nghiệp trong nước hiện làm chủ 85% công nghệ lõi mạng 5G, 70% công nghệ lõi thiết bị bay không người lái (UAV) và 65% công nghệ camera AI. Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với hạ tầng số, công nghiệp công nghệ cao và năng lực bảo đảm an ninh, an toàn công nghệ.
Trong lĩnh vực bán dẫn, việc ra mắt chip bảo mật chuyên dụng VGC v1.0 do Viettel nghiên cứu, chế tạo là một dấu mốc đáng chú ý. Sản phẩm cho thấy nỗ lực từng bước làm chủ công nghệ bán dẫn, một lĩnh vực đòi hỏi quá trình tích lũy lâu dài về tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Ở lĩnh vực công nghệ sinh học, vaccine phòng dịch tả lợn châu Phi do Việt Nam nghiên cứu, sản xuất đã được xuất khẩu. Tháng 10/2026, đơn hàng 300.000 liều sang Philippines đã được hoàn tất. Kết quả này cho thấy nghiên cứu khoa học trong nước không chỉ phục vụ nhu cầu nội địa mà còn có khả năng phát triển thành sản phẩm thương mại, tiếp cận thị trường quốc tế.
Trong lĩnh vực công nghệ hạt nhân, Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội được Cơ quan Kiểm dịch động thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ chứng nhận đáp ứng yêu cầu kỹ thuật xử lý trái cây tươi xuất khẩu. Đây là cơ sở thứ ba của Việt Nam được chứng nhận, tạo điều kiện xử lý kiểm dịch tại miền Bắc đối với vải thiều xuất khẩu sang Hoa Kỳ.
Những kết quả trên cho thấy khoa học và công nghệ đang từng bước đi từ phòng thí nghiệm đến sản xuất, kinh doanh và đời sống. Giá trị của nghiên cứu không chỉ được đo bằng số lượng công trình hay công bố khoa học, mà ngày càng thể hiện qua khả năng giải quyết những bài toán thực tiễn, tạo ra sản phẩm mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Năng lực nghiên cứu khoa học của Việt Nam cũng có những chuyển biến tích cực. Theo SCImago, năm 2025, Việt Nam xếp thứ 42 thế giới về số lượng công bố khoa học, tăng 3 bậc so với năm 2024. Trong 10 tháng đầu năm 2026, cả nước có 26.107 công bố khoa học trên hệ thống Scopus, vượt tổng số công bố của cả năm 2025.
Đến tháng 6/2026, có 61 cơ sở giáo dục đại học Việt Nam được SCImago xếp hạng, tăng 15 cơ sở so với năm 2024. Đáng chú ý, các trường đại học chiếm 9/10 tổ chức Việt Nam có nhiều công bố quốc tế nhất.
Đổi mới sáng tạo được thúc đẩy, doanh nghiệp trở thành trung tâm
Cùng với khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo đang từng bước mở rộng từ các viện nghiên cứu, trường đại học sang cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội.
Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), tăng một bậc so với năm 2025, đứng thứ ba ASEAN. Đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam xếp thứ 35 thế giới, tăng hai bậc; Việt Nam cũng dẫn đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và sản xuất sản phẩm sáng tạo.
Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tiếp tục mở rộng với khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, hơn 200 quỹ đầu tư và 67 tổ chức hoạt động với vai trò trung tâm đổi mới sáng tạo.
Đáng chú ý, hoạt động kết nối nghiên cứu với thị trường đã có những chuyển biến. Tính đến ngày 25/10/2026, 20 sàn giao dịch công nghệ ghi nhận 80 giao dịch thành công, với tổng giá trị hơn 13,5 tỷ đồng. Đây là những kênh kết nối để sáng chế, giải pháp kỹ thuật và kết quả nghiên cứu tìm được đối tác ứng dụng, thay vì chỉ dừng lại trong phạm vi các cơ sở nghiên cứu.
Hoạt động sở hữu trí tuệ cũng ghi nhận kết quả tích cực. Năm 2025, cơ quan chức năng xử lý 251.676 đơn và cấp 83.385 văn bằng bảo hộ. Số đơn đăng ký sáng chế của tổ chức, cá nhân Việt Nam tăng 36%, số văn bằng sáng chế được cấp tăng 134,2% so với năm 2024.
Trong 10 tháng đầu năm 2026, có 3.693 giao dịch chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ, tăng gần 16% so với cùng kỳ, với giá trị khoảng 254 tỷ đồng. Việc rút ngắn thời gian thẩm định nội dung đơn sáng chế từ 18 xuống 12 tháng, đơn nhãn hiệu từ 9 xuống 5 tháng cũng góp phần tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân xác lập quyền và khai thác tài sản trí tuệ.
Những kết quả này cho thấy đổi mới sáng tạo đang dần được nhìn nhận không chỉ là hoạt động nghiên cứu, sáng chế mà còn là quá trình đưa tri thức vào sản xuất, kinh doanh, hình thành sản phẩm và mô hình kinh doanh mới. Trong đó, doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong việc xác định nhu cầu công nghệ, đầu tư nghiên cứu và đưa kết quả đổi mới sáng tạo ra thị trường.
Chuyển đổi số tạo chuyển biến từ hạ tầng đến hoạt động công vụ
Trên trụ cột chuyển đổi số, những kết quả nổi bật được ghi nhận ở cả phát triển hạ tầng viễn thông, xây dựng dữ liệu dùng chung và ứng dụng công nghệ trong hoạt động quản lý nhà nước.
Theo dữ liệu của Ookla, tốc độ Internet di động của Việt Nam tăng từ 50,9 Mbps, xếp thứ 58 thế giới vào tháng 4/2024, lên khoảng 230 Mbps, xếp thứ 8 thế giới vào tháng 9/2026, tăng khoảng 4,5 lần. Tốc độ Internet cố định đạt 297,64 Mbps, đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia dẫn đầu thế giới.
Đến hết quý III/2026, cả nước có 60.034 trạm 5G, vùng phủ đạt 93,4% dân số; số thuê bao 5G đạt 27,2 triệu vào tháng 8/2026, gần gấp đôi so với tháng 9/2025.
Không chỉ tập trung tại các đô thị, việc mở rộng kết nối tới vùng sâu, vùng xa và khu vực khó khăn cũng được chú trọng. Từ năm 2021 đến hết quý III/2026, các doanh nghiệp viễn thông đã phủ sóng di động cho 3.513 thôn, bản lõm sóng. Đến ngày 1/11/2026, Internet vệ tinh được kích hoạt tại 196 điểm lõm sóng, gồm 154 thôn, bản và 42 cơ sở công lập.
Cùng với hạ tầng kết nối, dữ liệu đang từng bước trở thành nền tảng phục vụ quản lý và phát triển kinh tế số. Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia kết nối hơn 60 bộ, ngành, địa phương, tổ chức và doanh nghiệp với 32 cơ sở dữ liệu. Từ năm 2020 đến ngày 28/10/2026, hệ thống ghi nhận gần 5 tỷ giao dịch.
Cổng Dịch vụ công quốc gia hiện cung cấp 3.745 thủ tục trực tuyến, trong đó có 2.361 thủ tục được cung cấp toàn trình. Đến tháng 10/2026, cả nước đã cấp khoảng 36,16 triệu chứng thư chữ ký số, tăng 36,71% so với cuối năm 2025.
Một điểm mới đáng chú ý là việc đưa trí tuệ nhân tạo vào hỗ trợ hoạt động công vụ. Hai nền tảng AI do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt đang được cung cấp miễn phí trong giai đoạn thử nghiệm tại 24/24 bộ, cơ quan trung ương và 34/34 địa phương.
Các nền tảng này hỗ trợ tra cứu pháp luật có dẫn chiếu, soạn thảo, tóm tắt, so sánh và rà soát văn bản. Tính đến ngày 2/11/2026, tổng số tài khoản được tạo đạt khoảng 761.000.
Việc ứng dụng AI vào hoạt động công vụ cho thấy chuyển đổi số đang từng bước vượt ra khỏi phạm vi số hóa hồ sơ, thủ tục, tiến tới hỗ trợ xử lý thông tin, nâng cao hiệu quả công việc và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Những chuyển biến về hạ tầng và dữ liệu cũng góp phần thúc đẩy kinh tế số. Tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP đạt 14,02% năm 2025. Trong 10 tháng đầu năm 2026, doanh thu công nghiệp công nghệ số ước đạt 254,6 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 212 tỷ USD.
Từ kết quả bước đầu đến yêu cầu tạo giá trị thực chất
Sau gần hai năm triển khai, Nghị quyết 57 đã tạo ra những chuyển biến trên nhiều phương diện. Tuy nhiên, bên cạnh các kết quả tích cực, quá trình thực hiện vẫn còn những điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ.
Đến ngày 30/10/2026, tổng giải ngân nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đạt hơn 22.402 tỷ đồng, tương đương 42,12% kế hoạch. Điều này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải đẩy nhanh tiến độ phân bổ, sử dụng nguồn lực, bảo đảm các chương trình, nhiệm vụ được triển khai đúng tiến độ và phát huy hiệu quả đầu tư.
Trong hoạt động nghiên cứu, việc đưa kết quả khoa học ra thị trường vẫn chưa tương xứng với năng lực nghiên cứu. Nhiều kết quả chưa sẵn sàng thương mại hóa, chưa đánh giá đầy đủ nhu cầu thị trường, quy mô ứng dụng và khả năng cạnh tranh. Mối liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp còn hạn chế; năng lực định giá và chuyển giao tài sản trí tuệ cũng chưa đáp ứng yêu cầu.
Trong chuyển đổi số, dữ liệu và các nền tảng dùng chung chưa được kết nối đồng bộ. Đối với AI, năng lực kiểm thử, đánh giá rủi ro và các quy định kỹ thuật đối với hệ thống có rủi ro cao cần tiếp tục được hoàn thiện.
Những vấn đề này đặt ra yêu cầu phải chuyển mạnh từ triển khai nhiệm vụ theo kế hoạch sang đánh giá bằng sản phẩm và hiệu quả thực tế; tăng cường kết nối giữa nghiên cứu, đào tạo và sản xuất; thúc đẩy doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển công nghệ.
Có thể bạn quan tâm
