Dân số già hóa và nhu cầu nhân lực tăng mạnh
Theo Bộ Lao động Nhật Bản, tính đến cuối năm 2024, nước này có khoảng 3,77 triệu lao động nước ngoài, tăng hơn 1 triệu người chỉ trong 3 năm, chiếm gần 3% dân số. Con số này vẫn chưa đủ để bù đắp tình trạng thiếu hụt lao động đang diễn ra trên diện rộng, đặc biệt tại các nhà máy, công trình xây dựng, trung tâm nghiên cứu và lĩnh vực bán lẻ.
Cuộc khảo sát của Nikkei Asia chỉ ra rằng 99,2% doanh nghiệp Nhật Bản có kế hoạch tiếp tục hoặc mở rộng tuyển dụng lao động nước ngoài trong 3 năm tới. Trong đó, 45,7% cho biết sẽ tuyển dụng ở các ngành chuyên môn cao như kỹ thuật, lập kế hoạch, tiếp thị; 26% tập trung vào lĩnh vực nghiên cứu và phát triển (R&D), trong khi 22,8% hướng tới nhân sự phục vụ các nhà máy và công trường xây dựng.
“Việc tiếp nhận lao động nước ngoài trình độ cao rất quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế Nhật Bản,” ông Isao Teshirogi, Chủ tịch Công ty Dược phẩm Shionogi nhận định.
Chương trình kết nối hợp tác bán dẫn Việt Nam - Nhật Bản. Ảnh: TĐ
Bên cạnh các lĩnh vực truyền thống như cơ khí, điện, xây dựng hay dịch vụ bán lẻ, ngành công nghiệp bán dẫn đang trở thành trọng tâm mới trong chiến lược phát triển của Nhật Bản, đồng thời mở ra cánh cửa hợp tác lớn cho Việt Nam.
Kyushu – “thủ phủ bán dẫn” và nỗi lo thiếu nhân lực
Theo ông Ishikawa Isamu, Phó Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam, khu vực Kyushu hiện là trung tâm sản xuất bán dẫn của Nhật Bản, chiếm hơn một nửa tổng giá trị sản xuất mạch tích hợp quốc gia. Nhiều doanh nghiệp lớn đang rót vốn đầu tư hàng nghìn tỷ Yên vào khu vực này, đưa Kyushu trở thành “đảo Silicon” của châu Á. Tuy nhiên, ngành bán dẫn Nhật Bản lại đang thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực kỹ thuật.
Bộ Kinh tế, Công nghiệp và Thương mại Nhật Bản (METI) dự báo, từ nay đến năm 2032, riêng Kyushu sẽ thiếu khoảng 1.000 kỹ sư bán dẫn mỗi năm. Các vị trí thiếu hụt trải dài từ kỹ sư vận hành, kỹ sư sản xuất cho tới chuyên viên nghiên cứu và phát triển (R&D).
“Dù được đầu tư mạnh, ngành bán dẫn Nhật Bản vẫn chưa thật sự thu hút sinh viên trong nước. Nhiều bạn trẻ thiếu thông tin, thiếu cơ sở thực hành và cho rằng đây là ngành khô khan, ít hấp dẫn,” ông Ataguchi, đại diện Sở Kinh tế, Công nghiệp và Thương mại Kyushu cho biết.
Trước nguy cơ khan hiếm nhân lực, Nhật Bản đang mở rộng hợp tác đào tạo và tuyển dụng với các quốc gia có tiềm năng nhân lực kỹ thuật cao, trong đó có Việt Nam.
Việt Nam – đối tác tiềm năng trong hợp tác nhân lực công nghiệp phụ trợ
Với hơn 60% dân số trong độ tuổi lao động, trình độ kỹ thuật ngày càng cao và khả năng thích ứng nhanh, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tiềm năng lớn nhất để cung cấp nhân lực cho Nhật Bản, đặc biệt trong các ngành công nghiệp phụ trợ như cơ khí chính xác, điện tử, tự động hóa, vật liệu và bán dẫn.
Trong thời gian qua, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) đã phối hợp với Đại học Hiroshima triển khai chương trình đưa sinh viên Việt Nam sang Nhật Bản đào tạo cử nhân quốc tế ngành bán dẫn. Nhiều kỹ sư Việt Nam hiện đang trực tiếp tham gia vào dây chuyền sản xuất tại các nhà máy bán dẫn ở Nhật Bản, góp phần làm cầu nối hợp tác công nghệ giữa hai quốc gia.
Ông Vũ Quốc Huy, Giám đốc NIC, nhận định:
“Việt Nam đã hội tụ đầy đủ điều kiện để đón nhận và hợp tác sâu rộng với các doanh nghiệp, nhà đầu tư quốc tế trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là bán dẫn và công nghiệp phụ trợ.”
Theo ông Haruhiko Ozasa, Trưởng đại diện JETRO tại Hà Nội, có tới 56,1% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng đầu tư trong 1-2 năm tới, và 50,9% mong muốn tăng mua hàng từ các đối tác Việt Nam – tỷ lệ cao nhất trong khu vực ASEAN. Điều này chứng tỏ Việt Nam không chỉ là nguồn nhân lực dồi dào mà còn đang trở thành mắt xích chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu của Nhật Bản.
Từ “cơn khát” lao động đến chiến lược hợp tác bền vững
Trong khi Nhật Bản cần nhân lực, Việt Nam lại cần cơ hội học hỏi và nâng cao tay nghề trong môi trường công nghiệp tiên tiến. Sự bổ sung cho nhau này tạo nên mối quan hệ hợp tác đôi bên cùng có lợi.
Ông Ishikawa Isamu khẳng định:
“Việt Nam có tiềm năng lớn về nguồn nhân lực bán dẫn và công nghiệp phụ trợ, trong khi Nhật Bản có nền công nghệ phát triển hàng đầu thế giới. Việc hợp tác giữa hai quốc gia chắc chắn sẽ mang lại lợi ích thiết thực và bền vững.”
Nhiều chuyên gia cho rằng, đây là thời điểm thuận lợi để Việt Nam đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, tập trung vào các ngành nghề mà Nhật Bản đang thiếu hụt: điện – điện tử, cơ khí chính xác, vật liệu, hóa học, công nghệ thông tin, tài chính kỹ thuật và quản lý sản xuất. Bên cạnh đó, việc cải thiện khả năng tiếng Nhật, kỹ năng làm việc trong môi trường công nghiệp và kỷ luật lao động là yếu tố quan trọng giúp người Việt thích nghi nhanh với môi trường Nhật Bản.
Tuy phần lớn doanh nghiệp Nhật Bản ủng hộ việc mở rộng tiếp nhận lao động nước ngoài, một số nhà lãnh đạo vẫn bày tỏ lo ngại về rào cản ngôn ngữ, khác biệt văn hóa và các vấn đề xã hội phát sinh. Khoảng 49,5% doanh nghiệp cho biết trình độ tiếng Nhật của lao động nước ngoài còn hạn chế, trong khi 27% gặp khó khăn trong việc quản lý tình trạng cư trú.
Ông Shigeo Nakamura, Chủ tịch Tập đoàn Ajinomoto, cho rằng:
“Cần thiết lập một hệ thống hỗ trợ toàn diện về giáo dục, pháp lý và đời sống để người nhập cư và người bản địa chung sống hòa hợp, qua đó đảm bảo ổn định xã hội và phát triển lâu dài.”
Bất chấp những thách thức này, làn sóng hợp tác lao động giữa Việt Nam và Nhật Bản vẫn đang tăng mạnh. Các chương trình liên kết đào tạo, thực tập sinh kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và nghiên cứu chung trong lĩnh vực công nghiệp phụ trợ, bán dẫn, điện tử… đang mở ra một chương mới cho hợp tác kinh tế giữa hai nước.
Nhật Bản khát lao động – Việt Nam sẵn sàng cung ứng nhân lực chất lượng cao. Đây không chỉ là sự gặp gỡ về nhu cầu và năng lực, mà còn là bước tiến quan trọng hướng tới sự gắn kết bền chặt trong chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu, nơi Việt Nam có thể khẳng định vai trò mới – đối tác chiến lược về nguồn nhân lực và công nghiệp phụ trợ của Nhật Bản trong thời đại công nghệ cao.
Có thể bạn quan tâm
