Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026: Tạo xung lực mới cho tăng trưởng nhanh và bền vững

Hội nghị nhằm đánh giá toàn diện bối cảnh kinh tế, thương mại trong nước và quốc tế; phân tích những cơ hội, thách thức đặt ra đối với hoạt động xuất khẩu của Việt Nam; đồng thời thảo luận, đề xuất các nhóm giải pháp trọng tâm để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2026 theo hướng nhanh, hiệu quả và bền vững.

Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026

Thương mại toàn cầu biến động mạnh, rủi ro và thách thức gia tăng

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục biến động nhanh và khó lường. Căng thẳng địa chính trị kéo dài tại nhiều khu vực, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, các biện pháp điều chỉnh chính sách thuế quan của các nền kinh tế lớn, cùng quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với dòng chảy thương mại quốc tế.

Bên cạnh đó, các yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và môi trường đang trở thành “giấy thông hành” bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu. Sự phát triển nhanh chóng của chuyển đổi số, thương mại điện tử xuyên biên giới và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) đang tái định hình phương thức sản xuất, tổ chức chuỗi cung ứng và cấu trúc thị trường lao động toàn cầu.

Tại Diễn đàn Kinh tế thế giới năm 2026, Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã cảnh báo chủ nghĩa bảo hộ thương mại đang gia tăng trên phạm vi toàn cầu, làm suy yếu hệ thống thương mại đa phương và khiến môi trường thương mại quốc tế trở nên kém dự đoán, kém ổn định hơn. Những yếu tố này đặt ra nhiều thách thức mới cho các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam.

Xuất nhập khẩu Việt Nam: Nhiều điểm sáng trong khó khăn

Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Nguyễn Anh Sơn – Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, năm 2025 là một năm đầy khó khăn, thách thức đối với kinh tế thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Trong nước, thiên tai, bão lũ diễn biến phức tạp, nhiều đợt vượt mức lịch sử, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất, lưu thông hàng hóa và đời sống người dân.

Tuy nhiên, với sự lãnh đạo, chỉ đạo đúng hướng, đồng bộ, quyết liệt của Đảng, Nhà nước; sự vào cuộc kịp thời, hiệu quả của các bộ, ngành, địa phương; cùng với nỗ lực vượt bậc của cộng đồng doanh nghiệp và người dân, kinh tế – xã hội nước ta tiếp tục khởi sắc, đạt được những kết quả tích cực, khá toàn diện trên nhiều lĩnh vực. Trong đó, xuất nhập khẩu tiếp tục là một trong những điểm sáng nổi bật.

Cụ thể, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2025 đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024. Cán cân thương mại thặng dư khoảng 20 tỷ USD, đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp Việt Nam xuất siêu kể từ năm 2016. Kết quả này tiếp tục khẳng định vai trò then chốt của xuất khẩu trong việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Những “điểm nghẽn” nội tại cần sớm tháo gỡ

Bên cạnh những kết quả rất đáng ghi nhận, các đại biểu tại Hội nghị cũng thống nhất nhận định rằng tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức nội tại.

Trước hết, tăng trưởng xuất khẩu vẫn phụ thuộc đáng kể vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Mặc dù khu vực này đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng quy mô xuất khẩu, song sự phụ thuộc lớn cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực tự chủ của doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ hai, nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu, khiến chuỗi sản xuất – xuất khẩu dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Hàm lượng giá trị gia tăng và tỷ lệ nội địa hóa của một số ngành còn thấp.

Thứ ba, năng lực thiết kế, marketing quốc tế, xây dựng và phát triển thương hiệu của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Không ít doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, gặp khó khăn trong việc đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh và tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe của các nước nhập khẩu.

Mục tiêu xuất khẩu năm 2026: Thách thức lớn, quyết tâm cao

Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là năm đầu tiên thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2026–2030, mở đầu cho giai đoạn phát triển mới của đất nước. Để hoàn thành thắng lợi các mục tiêu Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, xuất khẩu cần tiếp tục phát huy vai trò là động lực tăng trưởng then chốt, đồng thời chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, hiệu quả và bền vững.

Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 08/01/2026 của Chính phủ đặt mục tiêu tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 đạt khoảng 15–16% so với năm 2025. Theo đó, kim ngạch xuất khẩu năm 2026 cần đạt khoảng 546–550 tỷ USD, tương ứng mức bình quân khoảng 45–46 tỷ USD mỗi tháng. Đây là mục tiêu cao, đòi hỏi nỗ lực rất lớn của các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Sáu nhóm giải pháp trọng tâm thúc đẩy xuất khẩu

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp tại Hội nghị, Bộ Công Thương xác định tập trung triển khai 6 nhóm giải pháp trọng tâm trong thời gian tới.

Một là, phát triển sản xuất, tạo thêm các mặt hàng xuất khẩu mới, nâng cao giá trị gia tăng và hàm lượng nội địa; chuyển mạnh từ gia công sang sản xuất, xuất khẩu các sản phẩm có giá trị cao, hàm lượng công nghệ lớn.

Hai là, nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường; chủ động ứng phó với các rào cản thương mại và biện pháp phòng vệ thương mại của các nước nhập khẩu.

Ba là, tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI và các tập đoàn đa quốc gia; phát triển các cụm liên kết ngành, chuỗi cung ứng khép kín, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Bốn là, theo dõi sát diễn biến và điều chỉnh chính sách thương mại của các nước lớn; đổi mới công tác thông tin thị trường, xúc tiến thương mại; đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, kết nối và hỗ trợ doanh nghiệp.

Năm là, khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA), đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống; đồng thời phát triển các thị trường mới, thị trường tiềm năng.

Sáu là, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Tăng cường phối hợp, tạo sức mạnh tổng hợp

Bộ Công Thương cũng đề nghị các bộ, ngành liên quan tăng cường phối hợp trong triển khai các chính sách về thuế, tín dụng, kiểm dịch, logistics và đàm phán, thực thi các FTA. Các địa phương chủ động hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đẩy mạnh liên kết vùng, ứng dụng chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại và logistics.

Các hiệp hội ngành hàng cần tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý Nhà nước; cung cấp thông tin thị trường, tư vấn chính sách, hỗ trợ doanh nghiệp hội viên nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng với yêu cầu mới của thị trường quốc tế.

Sau Hội nghị, Cục Xuất nhập khẩu sẽ tổng hợp đầy đủ các kiến nghị, đề xuất của hiệp hội và doanh nghiệp, báo cáo Lãnh đạo Bộ Công Thương; đồng thời đề xuất các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy xuất nhập khẩu tăng trưởng cao và bền vững trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo xung lực mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa xuất khẩu tiếp tục trở thành trụ cột quan trọng của tăng trưởng kinh tế, nâng cao vị thế của Việt Nam trong thương mại toàn cầu, đóng góp thiết thực vào sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.