Theo kế hoạch, Nhà trường dự kiến năm 2026 tiếp tục tuyển sinh với chỉ tiêu hơn 70 sinh viên cho chuyên ngành này. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm chuẩn bị nguồn nhân lực kỹ thuật phục vụ các dự án metro, đường sắt đô thị và hệ thống giao thông công cộng hiện đại đang phát triển mạnh tại Việt Nam.
Sinh viên khối ngành Xây dựng trong giờ thực hành môn Trắc địa.
Áp lực nhân lực từ làn sóng đầu tư metro
Những năm gần đây, cùng với quá trình đô thị hóa nhanh, nhiều địa phương như TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và các thành phố lớn đang đẩy mạnh đầu tư các tuyến metro và hạ tầng giao thông công cộng quy mô lớn.
Hàng loạt dự án đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, hệ thống logistics kết nối vùng được triển khai không chỉ tạo áp lực về vốn đầu tư mà còn đặt ra yêu cầu rất lớn về nguồn nhân lực kỹ thuật chuyên sâu.
Theo định hướng phát triển đến năm 2035, ngành đường sắt Việt Nam dự kiến cần khoảng 70.000 nhân lực ở nhiều lĩnh vực khác nhau, từ xây dựng hạ tầng, cơ điện, tín hiệu, phương tiện vận tải đến quản trị vận hành và khai thác hệ thống.
Trong khi đó, nguồn nhân lực chuyên ngành đường sắt tại Việt Nam hiện vẫn còn hạn chế cả về số lượng lẫn chất lượng, đặc biệt ở các lĩnh vực công nghệ cao liên quan đến metro và giao thông thông minh.
Chính vì vậy, việc các trường đại học mở rộng đào tạo chuyên ngành đường sắt được xem là bước đi cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển hạ tầng trong giai đoạn mới.
Đào tạo kỹ sư theo mô hình liên ngành
Theo TS. Nguyễn Văn Nam, Phó trưởng khoa Kỹ thuật Xây dựng của Trường đại học Công nghiệp TP. HCM, hệ thống đường sắt hiện đại không chỉ cần một nhóm nhân lực riêng lẻ mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của nhiều lĩnh vực kỹ thuật.
Ông cho rằng để một hệ thống metro vận hành hiệu quả cần có ba nhóm nhân lực cốt lõi.
Nhóm thứ nhất là hạ tầng cầu - đường, do khối xây dựng đảm nhiệm với nhiệm vụ khảo sát, thiết kế và thi công hệ thống công trình giao thông.
Nhóm thứ hai liên quan đến phương tiện, cơ điện và tín hiệu, thuộc các lĩnh vực cơ khí, điện - điện tử và công nghệ ô tô.
Nhóm thứ ba là quản trị vận hành, logistics và kinh tế vận tải nhằm bảo đảm hệ thống hoạt động an toàn, hiệu quả và tối ưu chi phí khai thác.
“Khi ba mắt xích này vận hành đồng bộ, hệ thống metro sẽ hoạt động hiệu quả và bền vững hơn”, TS. Nguyễn Văn Nam nhận định.
Theo đại diện nhà trường, lợi thế của IUH là đã sở hữu hệ sinh thái đào tạo kỹ thuật tương đối hoàn chỉnh với nhiều ngành thế mạnh như cơ khí, điện, điện tử, ô tô và quản trị kinh doanh. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng chương trình đào tạo chuyên ngành đường sắt theo hướng liên ngành và bám sát thực tiễn.
Chương trình đào tạo gắn chặt với doanh nghiệp
TS. Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo của Trường đại học Công nghiệp TP. HCM, cho biết nhà trường đã bắt đầu chuẩn bị cho chuyên ngành này từ năm 2024 trước khi chính thức tuyển sinh khóa đầu tiên vào năm 2025.
Theo ông Nhân, chương trình đào tạo được xây dựng theo định hướng ứng dụng, với sự tham gia trực tiếp của các chuyên gia đầu ngành và kỹ sư đang làm việc tại doanh nghiệp.
Điểm khác biệt là sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn được tiếp cận công nghệ thực tế, tham gia dự án, làm việc với các tình huống kỹ thuật phát sinh trong quá trình vận hành công trình giao thông hiện đại.
“Nhà trường muốn sinh viên tiếp cận nhu cầu doanh nghiệp ngay từ khi còn trên ghế nhà trường để sau khi tốt nghiệp có thể tham gia thị trường lao động nhanh hơn”, ông Nhân chia sẻ.
Chương trình đào tạo kỹ sư chuyên ngành kỹ thuật xây dựng công trình giao thông đường sắt kéo dài 4,5 năm với tổng cộng 163 tín chỉ.
Ngoài các học phần chuyên môn về xây dựng hạ tầng đường sắt, sinh viên còn được đào tạo kiến thức liên quan đến quản lý dự án, công nghệ thi công hiện đại, vận hành hệ thống metro và ứng dụng công nghệ số trong giao thông.
Đại diện IUH cho biết việc kéo doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo cũng là giải pháp để giải quyết bài toán đầu ra cho sinh viên.
Thông qua các buổi hướng dẫn chuyên đề, thực tập doanh nghiệp, bảo vệ khóa luận với sự tham gia của chuyên gia kỹ thuật, sinh viên sẽ từng bước hình thành kỹ năng nghề nghiệp sát với yêu cầu thực tế.
TS. Lê Tân - Giảng viên khoa Kỹ thuật Xây dựng hướng dẫn sinh viên thực hành trên máy kéo nén bê tông, thiết bị cho phép đo đồng thời cường độ chịu nén và độ uốn, in kết quả trực tiếp sau khi thí nghiệm - những chỉ số quan trọng trong các công trình giao thông, đặc biệt là công trình quy mô lớn.
Chuẩn hóa đào tạo theo xu hướng quốc tế
Song song với xây dựng chương trình đào tạo mới, IUH cũng đang tích cực tham gia các hội thảo chuyên môn do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức nhằm xây dựng chuẩn chương trình đào tạo cho ngành đường sắt tại Việt Nam.
Theo TS. Nguyễn Văn Nam, việc tham gia các diễn đàn chuyên ngành giúp nhà trường chủ động cập nhật yêu cầu mới về tiêu chuẩn kỹ thuật, công nghệ và năng lực đầu ra cho kỹ sư ngành đường sắt.
Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều công nghệ metro và giao thông đường sắt hiện đại tại Việt Nam được chuyển giao từ nước ngoài, đòi hỏi đội ngũ kỹ sư phải có khả năng thích ứng với tiêu chuẩn quốc tế.
Trước đó, khoa Kỹ thuật Xây dựng của IUH đã đạt chuẩn MOET vào năm 2022 và đạt chuẩn AUN-QA vào năm 2025. Đây được xem là nền tảng quan trọng để nhà trường tiếp tục phát triển các chương trình đào tạo kỹ thuật chất lượng cao theo hướng hội nhập quốc tế.
Theo các chuyên gia giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực cho ngành đường sắt không chỉ là câu chuyện của riêng một trường đại học mà cần sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo.
Trong đó, doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nhu cầu thực tiễn, cập nhật công nghệ mới và tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo.
Cơ hội lớn cho kỹ sư giao thông tương lai
Sự phát triển nhanh của các dự án metro, đường sắt đô thị và hạ tầng giao thông công cộng đang mở ra cơ hội nghề nghiệp lớn cho sinh viên theo học lĩnh vực này.
Không chỉ làm việc tại các ban quản lý dự án hay doanh nghiệp xây dựng hạ tầng, kỹ sư ngành đường sắt còn có thể tham gia các lĩnh vực như thiết kế kết cấu, quản lý vận hành metro, cơ điện đường sắt, logistics, tín hiệu giao thông và tư vấn kỹ thuật.
Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới phát triển hệ thống giao thông xanh và giảm áp lực giao thông đô thị, nhu cầu nhân lực ngành đường sắt được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong nhiều năm tới.
Việc Trường đại học Công nghiệp TP. HCM mở chuyên ngành kỹ thuật xây dựng công trình giao thông đường sắt không chỉ góp phần giải bài toán nhân lực cho ngành giao thông, mà còn cho thấy xu hướng đào tạo đại học đang ngày càng gắn chặt hơn với nhu cầu phát triển kinh tế và hạ tầng quốc gia.
Trong dài hạn, khi các tuyến metro và hệ thống giao thông hiện đại tiếp tục mở rộng, đội ngũ kỹ sư được đào tạo bài bản ngay từ hôm nay sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng mạng lưới giao thông đô thị đồng bộ, hiện đại và bền vững cho Việt Nam.
Có thể bạn quan tâm
