Nghị quyết 79-NQ/TW: Định hình vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới

Kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa - Ảnh: TTXVN

Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn – Trưởng ban Nghiên cứu, Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam khẳng định: Nghị quyết 79 không chỉ giải quyết những tồn tại nội tại của doanh nghiệp nhà nước, mà còn định hình lại tư duy phát triển kinh tế trong giai đoạn tới, tạo tiền đề quan trọng để Việt Nam bước vào “kỷ nguyên vươn mình”.

Tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong giai đoạn phát triển mới

Nghị quyết 79-NQ/TW xác định mục tiêu tổng quát: nâng cao hiệu quả, phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong, định hướng chiến lược của kinh tế nhà nước trong những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược, qua đó dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển, góp phần thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia, tiến bộ và công bằng xã hội.

Sau gần 40 năm đổi mới, kinh tế nhà nước đã có những đóng góp to lớn vào ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và các lĩnh vực thiết yếu của nền kinh tế. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy khu vực này vẫn tồn tại không ít hạn chế: hiệu quả hoạt động chưa đồng đều, quản trị còn chậm đổi mới, cơ chế quản lý vốn và mức độ tự chủ chưa theo kịp yêu cầu của nền kinh tế thị trường hiện đại.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, việc “kích hoạt” khu vực kinh tế nhà nước trở thành lực lượng đủ mạnh, đủ năng lực dẫn dắt là yêu cầu mang tính chiến lược.

Theo TS. Bùi Quý Thuấn, việc ban hành Nghị quyết 79 vào đầu năm 2026, ngay trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

“Đây không chỉ là một nghị quyết về kinh tế nhà nước đơn thuần, mà là một ‘tuyên ngôn định hướng’ cho con đường phát triển kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 5 năm tới và tầm nhìn đến năm 2045”, TS. Thuấn nhấn mạnh.

Trước mỗi kỳ Đại hội Đảng, việc thống nhất tư duy chiến lược về vai trò của các thành phần kinh tế luôn có ý nghĩa then chốt. Điểm mới của Nghị quyết 79 là tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước nhưng không theo cách tiếp cận cũ, mà chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo: doanh nghiệp nhà nước không can thiệp hành chính vào thị trường, mà dẫn dắt thông qua hiệu quả hoạt động, đổi mới sáng tạo, năng lực công nghệ và quản trị hiện đại.

Đặc biệt, Nghị quyết trực diện xử lý những “điểm nghẽn” kéo dài nhiều nhiệm kỳ, nhất là cơ chế quản lý vốn nhà nước và mức độ tự chủ của doanh nghiệp nhà nước. Đây là nền tảng để Đảng và Nhà nước có thể đặt ra những mục tiêu tăng trưởng mang tính đột phá, thậm chí là tăng trưởng hai con số trong giai đoạn sau Đại hội XIV.

“Nghị quyết 79 được ban hành đúng lúc, đúng tầm, trong bối cảnh Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu đưa đất nước bước vào ‘kỷ nguyên vươn mình’. Tôi cho rằng, Nghị quyết này sẽ là một trong những động lực quan trọng kích hoạt kỷ nguyên đó”, TS. Thuấn nhận định.

Những mục tiêu tham vọng, nhưng có cơ sở thực tiễn

Nghị quyết 79 đặt ra những mục tiêu cụ thể, rõ ràng cho từng giai đoạn. Đến năm 2030, phấn đấu có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á, và từ 1–3 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Đồng thời, xây dựng một số tập đoàn kinh tế nhà nước mạnh, có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, giữ vai trò tiên phong trong các lĩnh vực chiến lược.

Đáng chú ý, Nghị quyết yêu cầu 100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số, 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD – một bước tiến lớn về chuẩn mực quản trị và minh bạch.

Với lĩnh vực tài chính – ngân hàng, mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản. Đối với đơn vị sự nghiệp công lập, tiếp tục xã hội hóa mạnh mẽ dịch vụ công, tinh gọn đầu mối, chỉ giữ lại các đơn vị phục vụ nhiệm vụ chính trị, quản lý nhà nước và cung ứng dịch vụ công cơ bản, thiết yếu.

Tầm nhìn đến năm 2045, kinh tế nhà nước sẽ trở thành nền tảng vững chắc bảo đảm tự chủ chiến lược và sức cạnh tranh toàn diện của nền kinh tế, với 5 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới và tối thiểu 50% đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư.

Doanh nghiệp nhà nước và “cú hích” từ các dự án chiến lược

Một trong những nội dung then chốt của Nghị quyết 79 là tập trung đầu tư, phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, giữ vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt như quốc phòng, an ninh, năng lượng.

Phân tích từ góc độ năng lượng, TS. Hà Đăng Sơn – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh cho rằng, cấu trúc và vai trò của các tập đoàn nhà nước đang được nhìn nhận thực chất hơn, phù hợp với yêu cầu chuyển dịch năng lượng và vận hành theo cơ chế thị trường.

Ngành dầu khí đã chuyển đổi từ mô hình “tập đoàn dầu khí” sang “tập đoàn công nghiệp – năng lượng”, đóng vai trò tiên phong trong chuyển đổi xanh và hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu. Ngành than, với vai trò chủ đạo của TKV, đang đối mặt với thách thức lớn khi tài sản cốt lõi là mỏ than và nhiệt điện than chịu áp lực ngày càng tăng từ các cam kết giảm phát thải và tăng trưởng xanh.

Trong khi đó, lĩnh vực điện lực với sự tham gia của EVN, Petrovietnam và TKV cho thấy vai trò của doanh nghiệp nhà nước là không thể thay thế, nhưng cũng cần tránh tư duy độc quyền. Bài học từ viễn thông cho thấy, việc duy trì nhiều doanh nghiệp nhà nước cùng tham gia thị trường đã tạo động lực cạnh tranh và đổi mới mạnh mẽ hơn.

Theo TS. Hà Đăng Sơn, thua lỗ trong ngành điện hiện nay không xuất phát hoàn toàn từ năng lực doanh nghiệp, mà chủ yếu do cơ chế giá chưa theo thị trường, vẫn mang tính trợ giá. Vì vậy, tinh thần của Nghị quyết 79 là giao cho doanh nghiệp nhà nước thực hiện các dự án quy mô lớn, rủi ro cao, nhưng đồng thời phải minh bạch, quản trị theo chuẩn mực quốc tế để tiếp cận hiệu quả nguồn vốn toàn cầu.

Minh bạch hóa – chìa khóa để doanh nghiệp nhà nước “lớn thật”

Một điểm nhấn quan trọng khác của Nghị quyết 79 là yêu cầu minh bạch hóa nhiệm vụ chính trị và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp nhà nước. TS. Hà Đăng Sơn chỉ rõ, nhiều tài sản hạ tầng năng lượng đã hết khấu hao nhưng vẫn vận hành, tạo doanh thu và được sử dụng để bù giá, trợ giá, thậm chí “che” đi những mảng hoạt động kém hiệu quả.

“Nếu không tách bạch rõ phần tài sản đã hết khấu hao và phần tài sản còn vận hành theo logic thị trường, báo cáo tài chính sẽ không phản ánh đúng năng lực quản trị thực chất của doanh nghiệp”, TS. Sơn phân tích.

Việc kiểm đếm, kiểm toán, đánh giá lại toàn bộ tài sản, tách rõ phần phi thị trường và phần thị trường không chỉ giúp minh bạch hóa hoạt động, mà còn tránh tạo ra cạnh tranh méo mó, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhà nước.

Nhìn tổng thể, TS. Hà Đăng Sơn cho rằng, bài toán an ninh năng lượng quốc gia hiện nay cần đặt trong mối liên kết của ba nghị quyết lớn: Nghị quyết 70-NQ/TW về an ninh năng lượng, Nghị quyết 68-NQ/TW tạo hành lang cho kinh tế tư nhân và Nghị quyết 79-NQ/TW gỡ cơ chế cho doanh nghiệp nhà nước.
“Nếu tách rời từng nghị quyết sẽ không thấy được bức tranh đầy đủ. Nghị quyết 79 xuất hiện đúng lúc để tháo ‘nút thắt’ cho khu vực doanh nghiệp nhà nước – những việc tư nhân né tránh thì Nhà nước vẫn phải làm, nhưng phải làm theo cách mới, minh bạch và theo nguyên tắc thị trường”, TS. Sơn nhấn mạnh.

Có thể khẳng định, Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ là chìa khóa tháo gỡ điểm nghẽn cho kinh tế nhà nước, mà còn là nền tảng để tái cấu trúc động lực tăng trưởng quốc gia, đưa Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với nội lực mạnh mẽ, tự chủ và bền vững hơn.