Từ áp lực năng lượng đến yêu cầu chuyển đổi
Thực tế cho thấy, những biến động địa chính trị trên thế giới trong thời gian qua đã tác động mạnh đến thị trường năng lượng toàn cầu. Các xung đột tại những khu vực sản xuất và trung chuyển năng lượng lớn khiến nguồn cung dầu mỏ, khí đốt và than bị gián đoạn, kéo theo biến động giá và gia tăng rủi ro đối với các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu năng lượng, trong đó có Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, ngày 19/3/2026, Phạm Minh Chính đã ký ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg về tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Chỉ thị đặt ra nhiều mục tiêu cụ thể như giảm tiêu hao năng lượng trên đơn vị GDP từ 1–1,5% mỗi năm, tiết kiệm điện tối thiểu 3%/năm đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, đồng thời hướng tới việc tối thiểu 50% phương tiện công cộng tại các đô thị lớn chuyển sang sử dụng xe điện vào năm 2030.
Những mục tiêu này cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tạo động lực cho các ngành công nghiệp mới phát triển, trong đó xe điện đóng vai trò trung tâm.
Xe điện – không chỉ là phương tiện, mà là một ngành công nghiệp
Tại tọa đàm “Xe điện: Lời giải cho bài toán năng lượng và phát triển bền vững”, đại diện cơ quan quản lý nhấn mạnh cách tiếp cận mới đối với xe điện. Theo ông Phạm Văn Quân – Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), xe điện cần được nhìn nhận như một ngành công nghiệp hoàn chỉnh, chứ không chỉ là một sản phẩm tiêu dùng.
Tọa đàm Xe điện: Lời giải cho “bài toán” năng lượng và phát triển bền vững.
Điều này đồng nghĩa với việc phát triển xe điện không thể tách rời các yếu tố như hạ tầng, công nghệ, chính sách và nguồn nhân lực. Một hệ sinh thái đồng bộ là điều kiện tiên quyết để ngành công nghiệp này vận hành hiệu quả.
Thời gian qua, Bộ Công Thương đã đẩy mạnh xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho xe điện. Đến cuối năm 2025, hàng loạt tiêu chuẩn liên quan đến pin, trụ sạc và trạm sạc đã được ban hành. Dự kiến trong năm 2026, hành lang pháp lý sẽ tiếp tục được hoàn thiện, tạo nền tảng vững chắc cho thị trường phát triển.
Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp không ít khó khăn, đặc biệt là trong phát triển hạ tầng trạm sạc – lĩnh vực liên quan đến nhiều ngành như điện lực, xây dựng, đầu tư. Điều này cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ và chính sách đồng bộ giữa các lĩnh vực để tháo gỡ các điểm nghẽn.
Nội địa hóa và làm chủ công nghệ
Một trong những vấn đề được quan tâm trong phát triển xe điện là tỷ lệ nội địa hóa. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, mục tiêu quan trọng hơn không chỉ là sản xuất trong nước, mà là làm chủ công nghệ.
Hiện nay, VinFast đã đạt tỷ lệ nội địa hóa khoảng 60% và có thể nâng lên 80% khi nhà máy sản xuất pin đi vào hoạt động. Đây là bước tiến đáng kể so với nhiều doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực ô tô.
Không chỉ dừng lại ở sản xuất, các doanh nghiệp trong nước đang từng bước tiếp cận và làm chủ các công nghệ lõi như động cơ điện, pin và vật liệu mới. Song song với đó, chính sách của Nhà nước cũng đang được điều chỉnh theo hướng khuyến khích phát triển công nghiệp hỗ trợ, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Hiện đã có khoảng 700 doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của VinFast, cho thấy hệ sinh thái công nghiệp xe điện đang dần hình thành và mở rộng.
Ở góc độ chuyên gia, ông Võ Trí Thành cho rằng xe điện không chỉ là sản phẩm công nghệ, mà còn là biểu tượng của trình độ phát triển công nghiệp. Việc làm chủ và sáng tạo trong lĩnh vực này sẽ góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Thị trường và hành vi tiêu dùng – yếu tố quyết định
Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, thị trường xe điện tại Việt Nam vẫn chưa bùng nổ như kỳ vọng. Một trong những nguyên nhân chính nằm ở thói quen tiêu dùng.
Theo đại diện Bộ Công Thương, việc chuyển sang sử dụng xe điện có thể được ví như quá trình chuyển đổi từ điện thoại truyền thống sang điện thoại thông minh. Ban đầu có thể gặp nhiều bỡ ngỡ, nhưng khi đã trải nghiệm, người dùng sẽ nhận thấy những tiện ích vượt trội.
Thực tế cho thấy, nhiều người sau khi sử dụng xe điện đều không muốn quay lại xe sử dụng động cơ đốt trong. Tuy nhiên, để thúc đẩy thị trường phát triển mạnh mẽ hơn, cần có các chính sách mang tính đột phá.
Các giải pháp được đề xuất bao gồm ưu tiên sử dụng xe điện trong khu vực công, phát triển vận tải xanh, mở rộng tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi cho người tiêu dùng, cũng như hỗ trợ các nhóm yếu thế trong quá trình chuyển đổi.
Bên cạnh đó, việc công bố lộ trình chuyển đổi cụ thể tại các địa phương cũng đóng vai trò quan trọng, giúp người dân và doanh nghiệp chủ động trong kế hoạch đầu tư và sử dụng phương tiện.
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là hạ tầng trạm sạc. Dù đã có nhiều bước tiến, nhưng việc triển khai trên thực tế vẫn còn hạn chế, đặc biệt tại các khu vực ngoài đô thị lớn.
Tại Hà Nội, chính quyền thành phố đang từng bước triển khai kế hoạch chuyển đổi taxi sang xe điện vào năm 2030. Khoảng 110 vị trí tiềm năng đã được rà soát để phát triển trạm sạc, tập trung tại khu vực nội đô và các vành đai giao thông trọng điểm.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, phát triển xe điện không thể tách rời việc phát triển hệ thống giao thông công cộng. Việc chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện cần đi kèm với mở rộng mạng lưới tàu điện, xe buýt và các phương tiện công cộng khác nhằm giảm áp lực giao thông và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
Ngoài hạ tầng, nguồn nhân lực cũng là yếu tố quan trọng. Xe điện là ngành công nghiệp mới, đòi hỏi kỹ năng và kiến thức liên ngành, từ cơ khí, điện – điện tử đến công nghệ thông tin. Do đó, hệ thống đào tạo cần được cập nhật để đáp ứng nhu cầu thực tiễn.
Cơ hội cho tăng trưởng xanh và hội nhập
Trong bối cảnh toàn cầu đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh, phát triển xe điện không chỉ là yêu cầu nội tại mà còn là “mệnh lệnh của thị trường”. Các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe từ các thị trường lớn buộc doanh nghiệp phải thay đổi để thích ứng.
Việc thúc đẩy xe điện sẽ giúp Việt Nam giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đây cũng là cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu trong lĩnh vực công nghệ cao.
Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội. Chính sách phải đủ linh hoạt để hỗ trợ nhưng vẫn đảm bảo cạnh tranh lành mạnh, tạo động lực cho đổi mới sáng tạo.
Có thể thấy, phát triển xe điện không chỉ là câu chuyện của một ngành, mà là bài toán tổng thể của nền kinh tế. Từ thể chế, công nghệ, thị trường đến con người, tất cả đều cần được chuẩn bị đồng bộ.
Nếu làm tốt, xe điện không chỉ góp phần giải quyết bài toán năng lượng mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xanh, nâng cao năng lực công nghiệp và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Trong hành trình đó, sự quyết tâm của Chính phủ, nỗ lực của doanh nghiệp và sự đồng hành của người tiêu dùng sẽ là những yếu tố then chốt, đưa Việt Nam tiến nhanh hơn trên con đường phát triển bền vững.
Có thể bạn quan tâm
