Bộ Công Thương khuyến nghị giải pháp giảm thiểu tác động từ căng thẳng Trung Đông

Bộ Công Thương khuyến nghị một số giải pháp nhằm giảm thiểu tác động của xung đột giữa Mỹ, Israel - Iran và khu vực Trung Đông.

Nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu

Theo đánh giá của Cục Xuất nhập khẩu, từ ngày 28/2/2026, các cuộc không kích quy mô lớn do lực lượng của Hoa Kỳ và Israel tiến hành nhằm vào Iran đã khiến căng thẳng tại Trung Đông leo thang nghiêm trọng. Chỉ trong vòng 24–48 giờ sau các cuộc tấn công, nhiều bên liên quan đã tuyên bố chuẩn bị cho kịch bản xung đột kéo dài, làm gia tăng đáng kể mức độ rủi ro đối với hoạt động giao thương quốc tế.

Các đợt tấn công và phản công quân sự liên tiếp không chỉ khiến tình hình an ninh khu vực trở nên bất ổn mà còn gây tác động trực tiếp đến hệ thống vận tải và thương mại quốc tế. Đặc biệt, các tuyến vận chuyển hàng hóa đi qua khu vực Trung Đông – vốn đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới logistics toàn cầu – đang đứng trước nguy cơ gián đoạn.

Theo nhận định của các cơ quan quản lý, căng thẳng leo thang có thể khiến giá cả nhiều mặt hàng trên thị trường quốc tế biến động theo chiều hướng gia tăng, đặc biệt là giá dầu và nhiên liệu. Khi chi phí năng lượng tăng, các chi phí vận tải, sản xuất và logistics cũng sẽ chịu áp lực lớn, kéo theo hệ lụy đối với hoạt động xuất nhập khẩu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Logistics và vận tải quốc tế chịu áp lực lớn

Một trong những lĩnh vực chịu tác động rõ nét nhất từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông là dịch vụ logistics. Giá nhiên liệu tăng có thể kéo theo chi phí vận tải biển và vận tải hàng không tăng mạnh trong thời gian tới. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp có nguy cơ bị đội lên đáng kể.

Bên cạnh đó, nhiều quốc gia trong khu vực Trung Đông đã áp dụng các biện pháp hạn chế hoặc đóng cửa không phận vì lý do an ninh. Điều này buộc nhiều chuyến bay vận tải và chở hàng quốc tế phải thay đổi lộ trình, kéo dài thời gian bay và phát sinh thêm chi phí vận hành.

Đáng chú ý, hoạt động vận tải biển qua Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược kết nối Trung Đông với nhiều khu vực trên thế giới – đang đứng trước nguy cơ đình trệ. Sau các cuộc không kích nhằm vào Iran, phía Iran đã cảnh báo tàu thuyền rằng việc di chuyển qua eo biển này tiềm ẩn nhiều rủi ro an ninh.

Trước cảnh báo trên, nhiều hãng tàu quốc tế đã phải điều chỉnh hành trình hoặc tránh xa khu vực chiến sự, dẫn đến việc kéo dài thời gian vận chuyển cũng như làm gia tăng chi phí nhiên liệu. Trong bối cảnh vận tải toàn cầu vốn đã chịu áp lực lớn từ biến động kinh tế và địa chính trị, tình hình tại Trung Đông có thể tạo thêm cú sốc mới cho chuỗi cung ứng quốc tế.
Chủ động theo dõi và cập nhật thông tin

Trước những rủi ro tiềm ẩn, Cục Xuất nhập khẩu đề nghị các hiệp hội ngành hàng, hiệp hội logistics và cộng đồng doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến tình hình tại Trung Đông, đồng thời thường xuyên trao đổi thông tin với các cơ quan quản lý nhà nước để kịp thời cập nhật các thay đổi liên quan đến thương mại và vận tải quốc tế.

Việc cập nhật thông tin kịp thời sẽ giúp doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, xuất nhập khẩu và tổ chức vận tải hàng hóa phù hợp, từ đó hạn chế nguy cơ ùn tắc, chậm trễ trong giao hàng cũng như giảm thiểu những tác động tiêu cực từ căng thẳng địa chính trị.

Bên cạnh đó, việc tăng cường chia sẻ thông tin giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý còn góp phần nâng cao khả năng thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trước những biến động của môi trường kinh doanh quốc tế.

Đa dạng hóa thị trường và nguồn cung

Một trong những giải pháp quan trọng được Bộ Công Thương khuyến nghị là doanh nghiệp cần chủ động đa dạng hóa nguồn cung hàng hóa cũng như thị trường xuất khẩu. Trong trường hợp hoạt động giao thương với Israel, Iran hoặc một số quốc gia Trung Đông gặp khó khăn, doanh nghiệp có thể tìm kiếm những thị trường thay thế có nhu cầu tương tự.

Chiến lược đa dạng hóa thị trường không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro trước các biến động địa chính trị mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng mạng lưới đối tác, nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng phức tạp và khó lường, việc chủ động xây dựng các phương án thay thế về thị trường và nguồn cung được xem là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì ổn định hoạt động sản xuất kinh doanh.

Tăng cường điều khoản bảo vệ trong hợp đồng thương mại

Ngoài vấn đề thị trường, Bộ Công Thương cũng khuyến nghị doanh nghiệp đặc biệt lưu ý đến các điều khoản trong hợp đồng mua bán và vận chuyển hàng hóa quốc tế. Khi đàm phán và ký kết hợp đồng, các doanh nghiệp cần chú trọng đến những điều khoản liên quan đến logistics, giao hàng, bảo hiểm và phân chia rủi ro.

Trong đó, các điều khoản về tình huống bất khả kháng, trách nhiệm bồi thường và cơ chế phân chia chi phí khi xảy ra sự cố cần được quy định rõ ràng. Điều này giúp bảo vệ doanh nghiệp trước những rủi ro có thể phát sinh khi chuỗi vận tải bị gián đoạn hoặc hàng hóa gặp sự cố trong quá trình vận chuyển.

Song song với đó, doanh nghiệp cần chủ động mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa xuất nhập khẩu nhằm giảm thiểu tổn thất tài chính trong trường hợp xảy ra rủi ro ngoài ý muốn.

Tăng cường phối hợp và chuẩn bị kịch bản ứng phó

Một nội dung quan trọng khác được Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh là việc tăng cường phối hợp trao đổi thông tin giữa doanh nghiệp với các bộ, ngành và cơ quan chức năng liên quan. Các thông tin về tình hình xuất nhập khẩu, biến động giá cước vận tải, chi phí logistics hay những thay đổi trong chính sách thương mại quốc tế cần được cập nhật thường xuyên.

Trên cơ sở các dữ liệu và thông tin này, cơ quan quản lý và doanh nghiệp có thể cùng xây dựng các phương án ứng phó phù hợp, từ đó hạn chế tối đa tác động tiêu cực khi xảy ra các biến động địa chính trị hoặc gián đoạn thương mại quốc tế.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng được khuyến nghị chủ động xây dựng kế hoạch phòng ngừa rủi ro và kịch bản ứng phó đối với các sự cố trong thương mại và vận chuyển quốc tế. Việc chuẩn bị sẵn các phương án thay thế về vận tải, thị trường hoặc nguồn cung sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu thiệt hại khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

Mở rộng thị trường, tìm kiếm đơn hàng mới

Để giảm phụ thuộc vào một số thị trường nhất định, Bộ Công Thương khuyến nghị các hiệp hội và doanh nghiệp tăng cường kết nối với các cơ quan xúc tiến thương mại và hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài nhằm tìm kiếm những đơn hàng mới và thị trường tiềm năng.

Doanh nghiệp có thể chủ động phối hợp với các đơn vị như Cục Xúc tiến thương mại, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài cũng như hệ thống Thương vụ Việt Nam tại các quốc gia để mở rộng cơ hội hợp tác và khai thác các thị trường mới.

Việc tận dụng hiệu quả các kênh xúc tiến thương mại quốc tế sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng thích ứng với những biến động của môi trường kinh doanh toàn cầu.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới ngày càng chịu tác động mạnh từ các yếu tố địa chính trị, việc xây dựng năng lực chống chịu cho chuỗi cung ứng và hoạt động xuất nhập khẩu trở thành yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp.

Các đơn vị trực thuộc Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình tại Trung Đông, đồng thời phối hợp với các tổ chức quốc tế và các cơ quan liên quan để cập nhật thông tin, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam kịp thời ứng phó với những biến động của thị trường toàn cầu.

Những khuyến nghị của Bộ Công Thương được kỳ vọng sẽ giúp cộng đồng doanh nghiệp nâng cao khả năng thích ứng, bảo đảm duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh ổn định trong bối cảnh thương mại quốc tế đang đối mặt với nhiều thách thức mới.