Thủ tướng yêu cầu khẩn trương trình cơ chế đột phá giao ngân sách, giao thẩm quyền trong phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo - Ảnh: VGP/Nhật Bắc
Tại phiên họp, nhiều nội dung quan trọng liên quan đến phát triển công nghệ chiến lược, xây dựng hạ tầng số, cơ sở dữ liệu quốc gia, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và các lĩnh vực công nghệ trọng điểm đã được đưa ra thảo luận. Các bộ, ngành trình bày nhiều tham luận về phát triển công nghệ năng lượng mới, vật liệu xanh, dữ liệu số du lịch, nông nghiệp thông minh, công nghệ y sinh, vaccine thế hệ mới và các nền tảng công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Các địa phương cũng chia sẻ những mô hình ứng dụng công nghệ vào thực tiễn như phát triển du lịch thông minh tại Quảng Ninh, logistics và cảng biển tại Hải Phòng, nông nghiệp công nghệ cao tại Lâm Đồng hay xây dựng cơ chế thử nghiệm công nghệ mới tại TP.HCM.
Nhận diện những điểm nghẽn trong phát triển khoa học công nghệ
Các đại biểu đã tập trung phân tích những hạn chế còn tồn tại trong cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện. Một trong những vấn đề nổi bật được đặt ra là làm thế nào để rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến sản phẩm và từ phòng thí nghiệm ra thị trường.
Nhiều ý kiến cho rằng cơ chế tài chính dành cho khoa học công nghệ vẫn còn những rào cản nhất định; các quy định về đặt hàng nghiên cứu, khoán chi, thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu chưa thực sự tạo động lực cho các nhà khoa học và doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, việc khai thác, chia sẻ và vận hành các phòng thí nghiệm, hạ tầng nghiên cứu còn thiếu hiệu quả. Sự tham gia của khu vực tư nhân vào đầu tư, vận hành và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu chưa tương xứng với tiềm năng.
Theo báo cáo tại phiên họp, sau phiên họp thứ ba của Ban Chỉ đạo, trong tổng số 53 nhiệm vụ được giao đã có 11 nhiệm vụ hoàn thành, 24 nhiệm vụ đang triển khai đúng tiến độ, 2 nhiệm vụ quá hạn và 16 nhiệm vụ thường xuyên.
Về hạ tầng nghiên cứu, cả nước đã đầu tư xây dựng 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia với tổng kinh phí khoảng 967 tỷ đồng. Trong số 12 cơ sở dữ liệu trọng yếu, hiện mới có 4 cơ sở dữ liệu đáp ứng đầy đủ các tiêu chí theo quy định.
Đáng chú ý, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược cùng 30 sản phẩm công nghệ chiến lược, giao cho các bộ, ngành triển khai theo 20 bài toán lớn. Đến nay đã có 29 địa phương đăng ký 124 sản phẩm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó 33 sản phẩm thuộc nhóm công nghệ chiến lược.
Chuyển mạnh sang tư duy lấy sản phẩm đầu ra làm thước đo
Phát biểu kết luận phiên họp, Thủ tướng Lê Minh Hưng ghi nhận những kết quả bước đầu trong triển khai các nhiệm vụ được giao, đồng thời chỉ rõ nhiều tồn tại cần sớm khắc phục.
Theo Thủ tướng, một số bộ, ngành và địa phương vẫn còn tâm lý bị động, né tránh trách nhiệm hoặc chưa thực sự quyết liệt trong chỉ đạo điều hành. Hạ tầng số, hạ tầng nghiên cứu và hệ thống phòng thí nghiệm còn phân tán, thiếu đồng bộ, chưa hình thành được các trung tâm nghiên cứu quy mô lớn phục vụ phát triển công nghệ chiến lược.
Việc xây dựng và vận hành các cơ sở dữ liệu quốc gia cũng đang gặp nhiều khó khăn từ khâu thu thập, làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu đến kết nối và chia sẻ giữa các hệ thống. Trong khi đó, kết quả phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược vẫn chưa tạo được những đột phá rõ nét.
Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu triển khai các nhiệm vụ theo hướng thực chất, hiệu quả, tránh hình thức và phong trào. Quan trọng hơn cả là phải chuyển từ tư duy đánh giá dựa trên quá trình sang đánh giá dựa trên sản phẩm đầu ra, hiệu quả ứng dụng và khả năng thương mại hóa.
“Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của nền kinh tế”, Thủ tướng nhấn mạnh.
Phân định rõ vai trò giữa Nhà nước, doanh nghiệp và viện trường
Một trong những định hướng quan trọng được Thủ tướng đưa ra là phân định rõ vai trò của từng chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Theo đó, cấp quốc gia sẽ tập trung vào các công nghệ chiến lược, hạ tầng lõi và những bài toán lớn có tính dẫn dắt. Cấp vùng và ngành sẽ hình thành các chuỗi giá trị liên kết. Trong khi đó, các địa phương cần tập trung vào những sản phẩm đặc trưng dựa trên tiềm năng và lợi thế riêng.
Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, xây dựng tiêu chuẩn, đặt hàng nghiên cứu, tạo môi trường thử nghiệm và chia sẻ rủi ro có kiểm soát. Các viện nghiên cứu và trường đại học đóng vai trò cung cấp tri thức, công nghệ. Doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tham gia từ khâu xác định bài toán, lựa chọn công nghệ, đầu tư nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm.
Thủ tướng yêu cầu tập trung nguồn lực cho một số công nghệ lõi và sản phẩm chiến lược có khả năng dẫn dắt thị trường, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, trùng lặp và kém hiệu quả.
Về nhiệm vụ thời gian tới, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương xử lý dứt điểm các nhiệm vụ quá hạn trước ngày 30/6/2026 và tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu.
Đối với hạ tầng số, Thủ tướng nhấn mạnh tầm quan trọng của Khung Kiến trúc tổng thể quốc gia số, coi đây là nền tảng để bảo đảm sự đồng bộ, liên thông giữa các hệ thống từ Trung ương tới địa phương.
Bộ Khoa học và Công nghệ được giao khẩn trương hoàn thiện Đề án phát triển hệ thống trung tâm nghiên cứu, trung tâm thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia; đồng thời rà soát toàn bộ hạ tầng nghiên cứu hiện có để đề xuất phương án đầu tư tập trung, dùng chung và hiệu quả hơn.
Các bộ, ngành phải hoàn thành kết nối và đồng bộ các cơ sở dữ liệu theo quy định, ưu tiên làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu trong các lĩnh vực đất đai, y tế, giáo dục, an sinh xã hội, nông nghiệp và quản lý tài sản.
Đáng chú ý, Thủ tướng giao Bộ Công an nghiên cứu phương án chia sẻ kho dữ liệu quốc gia cho doanh nghiệp công nghệ trong nước nhằm thúc đẩy phát triển các dịch vụ số và hình thành những sản phẩm công nghệ có giá trị gia tăng cao.
Có thể bạn quan tâm
