Quang cảnh Phiên họp thứ 7 của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt.. Ảnh: VGP/Nhật Bắc
Đường sắt – động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế
Theo Thủ tướng, việc triển khai các dự án đường sắt hướng tới 5 mục tiêu cơ bản.
Trước hết, hệ thống đường sắt phải tạo nền tảng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 và các năm tiếp theo ở mức cao. Hạ tầng giao thông hiện đại được xem là “mạch máu” của nền kinh tế, giúp giảm chi phí sản xuất, lưu thông nhanh dòng chảy hàng hóa và tạo động lực đầu tư mới.
Mục tiêu thứ hai là kéo giảm chi phí logistics – một trong những điểm nghẽn lớn của kinh tế Việt Nam. Khi vận tải đường sắt được phát triển đồng bộ, khả năng vận chuyển khối lượng lớn với chi phí thấp sẽ giúp hàng hóa Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Thứ ba, phát triển đường sắt góp phần giảm áp lực giao thông tại các đô thị lớn. Các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM được kỳ vọng trở thành giải pháp căn cơ cho tình trạng ùn tắc và ô nhiễm môi trường kéo dài nhiều năm qua.
Thứ tư, các tuyến đường sắt mở ra không gian phát triển mới cho đô thị, khu công nghiệp và khu kinh tế dọc hành lang vận tải. Thực tế quốc tế cho thấy, nơi nào có đường sắt đi qua, nơi đó hình thành các trung tâm kinh tế mới, thúc đẩy phát triển vùng và liên kết chuỗi giá trị.
Và cuối cùng, phát triển đường sắt phải gắn với mục tiêu hình thành hệ sinh thái công nghiệp đường sắt và công nghiệp hỗ trợ trong nước, tạo nền tảng tự chủ công nghệ lâu dài.
Thủ tướng nhấn mạnh, thời gian qua Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đặc biệt là Tổng Bí thư Tô Lâm đã quan tâm chỉ đạo mạnh mẽ lĩnh vực này, giúp thay đổi nhận thức và tư duy phát triển. Tinh thần huy động mọi nguồn lực xã hội, kể cả khu vực tư nhân theo định hướng của Nghị quyết số 68-NQ/TW đang được thúc đẩy mạnh mẽ.
Bên cạnh cơ hội, người đứng đầu Chính phủ cũng chỉ rõ những thách thức rất lớn. Các dự án đường sắt đều có quy mô đầu tư hàng chục tỷ USD, yêu cầu kỹ thuật cao, đi qua địa hình và địa chất phức tạp, đòi hỏi năng lực quản trị, tài chính và công nghệ ở tầm cao mới.
Do đó, quá trình triển khai phải đi đôi với tăng cường phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí. Thủ tướng yêu cầu kiểm soát chặt tổng mức đầu tư, đơn giá, đấu thầu, chỉ định thầu; không để xảy ra tình trạng đội vốn hoặc “khuyết điểm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn”.
Một yêu cầu đặc biệt được nhấn mạnh là thay đổi tinh thần làm việc, chấm dứt tâm lý “tháng Giêng là tháng ăn chơi”. Các bộ, ngành, địa phương phải hành động ngay từ đầu năm với tinh thần khẩn trương, quyết liệt.
Theo định hướng chung, các dự án đường sắt phải triển khai theo nguyên tắc “5 hóa” gồm: số hóa, xanh hóa, tối ưu hóa hiệu quả, thông minh hóa quản trị và hài hòa hóa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.
Song song đó là phương châm “4 không”: không lãng phí một ngày, không chậm trễ một tuần, không bỏ lỡ cơ hội trong một tháng và không để bị động trong một năm.
Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại Phiên họp. Ảnh: VGP/Nhật Bắc
Hoàn thiện thể chế – nền tảng cho triển khai dự án
Báo cáo tại phiên họp cho thấy nhiều kết quả tích cực đã đạt được. Sau Phiên họp thứ 6 của Ban Chỉ đạo, Chính phủ đã giao 22 nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành và địa phương; đến nay đã hoàn thành 8 nhiệm vụ, 12 nhiệm vụ đang triển khai đúng hạn.
Về thể chế, Quốc hội đã ban hành 3 luật và 2 nghị quyết liên quan; Chính phủ ban hành 6 nghị định và 3 nghị quyết; Thủ tướng phê duyệt 1 đề án quan trọng. Hà Nội và TP.HCM cũng đã ban hành nghị quyết riêng phục vụ phát triển đường sắt đô thị.
Các đề án trọng tâm như Đề án phát triển công nghiệp đường sắt và Đề án tái cơ cấu Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đang được hoàn thiện, dự kiến trình phê duyệt trong tháng 3/2026.
Song song với thể chế, công tác đào tạo nhân lực được đặc biệt chú trọng. Thủ tướng đã phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt; Bộ Xây dựng đang xây dựng kế hoạch đào tạo giai đoạn 2026–2030. Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cũng chuẩn bị lực lượng quản lý, vận hành cho các tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng và đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam.
Hiện Ban Chỉ đạo đang tập trung triển khai hàng loạt dự án quy mô lớn, tạo mạng lưới kết nối quốc gia và quốc tế.
Đối với dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, Bộ Xây dựng được giao hoàn thành hồ sơ mời thầu tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi trong tháng 3/2026, lựa chọn tư vấn trong quý II/2026 với tiêu chí ưu tiên năng lực và lợi ích quốc gia. Các địa phương có tuyến đi qua phải khẩn trương kiểm đếm, lập phương án tái định cư và giải phóng mặt bằng.
Tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng được xác định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong kết nối khu vực và hợp tác Việt Nam – Trung Quốc. Chính phủ yêu cầu thúc đẩy đàm phán hiệp định song phương, hoàn thành khảo sát kỹ thuật, cắm mốc giải phóng mặt bằng ngay trong tháng 3/2026, đồng thời chuẩn bị phương án vốn và xử lý các vấn đề đất quốc phòng, hạ tầng giao cắt, vật liệu xây dựng.
Đối với các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM, hai địa phương phải phối hợp xây dựng bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn chung để bảo đảm tính đồng bộ và liên thông toàn hệ thống; đồng thời tập trung giải phóng mặt bằng, thi công xây lắp các dự án đang triển khai và chuẩn bị điều kiện cho giai đoạn 2026–2030.
Đáng chú ý, Thủ tướng đồng ý về nguyên tắc triển khai theo tình trạng khẩn cấp tuyến đường sắt kết nối TP.HCM với Cảng hàng không quốc tế Long Thành nhằm sớm hình thành trục giao thông chiến lược của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Đa dạng hóa nguồn vốn – chìa khóa thành công
Một trong những điểm nhấn quan trọng là yêu cầu đa dạng hóa nguồn lực đầu tư. Ngoài vốn ngân sách nhà nước, Chính phủ chủ trương huy động tối đa nguồn lực xã hội thông qua các mô hình BOT, BT, TOD, trái phiếu, vốn vay nước ngoài và các nguồn hợp pháp khác.
Việc tối ưu hóa hiệu quả đầu tư phải được thực hiện ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, bảo đảm khi đưa vào khai thác, các tuyến đường sắt phát huy tối đa công suất và tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Thủ tướng yêu cầu các địa phương phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng và Tập đoàn Điện lực Việt Nam rà soát chính xác nhu cầu vốn năm 2026 để phân bổ kế hoạch đầu tư phù hợp, tránh tình trạng thiếu vốn làm chậm tiến độ.
Một nội dung được nhấn mạnh nhiều lần tại phiên họp là yêu cầu chuyển đổi tư duy phát triển ngành đường sắt.
Theo Thủ tướng, Việt Nam phải chuyển trạng thái từ gia công, làm thuê sang làm chủ công nghệ, quản trị và sản xuất thiết bị. Điều này đòi hỏi chủ động tiếp nhận chuyển giao công nghệ, phát triển năng lực thiết kế, chế tạo vật liệu, hệ thống điều khiển và vận hành.
Chính phủ yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất trên phạm vi cả nước đối với cả đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị; đồng thời tạo điều kiện tối đa cho doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi giá trị.
Các tập đoàn công nghệ lớn trong nước như Viettel, VNPT được giao nghiên cứu các giải pháp quản lý thông minh, điều khiển, hệ thống vé điện tử và số hóa vận hành. Tổng công ty Đường sắt Việt Nam phải chủ động chuẩn bị nhân lực, tài chính và năng lực quản trị để phát triển thành doanh nghiệp nòng cốt của ngành.
Quyết tâm tạo bước đột phá chiến lược
Một thông điệp quan trọng khác là yêu cầu quy hoạch đường sắt với tầm nhìn dài hạn, “nhìn xa trông rộng, nghĩ sâu làm lớn”.
Hệ thống đường sắt phải được đặt trong không gian phát triển mới của đất nước, gắn kết chặt chẽ với quy hoạch đô thị, công nghiệp, logistics và phát triển vùng. Việc quy hoạch không chỉ phục vụ nhu cầu hiện tại mà phải đáp ứng yêu cầu phát triển trong hàng thế kỷ tới.
Trong quá trình triển khai, các công cụ kiểm tra, kiểm toán sẽ được sử dụng thường xuyên nhằm kiểm soát chi phí, bảo đảm minh bạch và hiệu quả đầu tư.
Kết luận phiên họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định phát triển đường sắt không đơn thuần là xây dựng hạ tầng giao thông mà là bước chuyển chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, tái cấu trúc không gian kinh tế và khẳng định năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam.
Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu triển khai nhiệm vụ với tinh thần khẩn trương, hiệu quả, lấy kết quả thực chất làm thước đo; bảo đảm tiến độ, chất lượng, phòng chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí.
Thông điệp được người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh rất rõ ràng: phát triển đường sắt là nhiệm vụ chiến lược quốc gia, đòi hỏi quyết tâm chính trị cao, sự phối hợp đồng bộ của cả hệ thống và khát vọng làm chủ công nghệ của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.
Có thể bạn quan tâm
