Thị trường xe ô tô điện Việt Nam: Mới nhưng giàu tiềm năng

Thị trường xe ô tô điện Việt Nam đang có triển vọng lớn.

Xu hướng tất yếu

Theo đánh giá của Viện Dầu khí Việt Nam (VPI), tiềm năng phát triển thị trường xe ô tô điện của Việt Nam trong tương lai là rất lớn, bởi hiện tại, tỷ lệ sở hữu ô tô của Việt Nam đang ở mức 23 ô tô/1.000 người, con số này chỉ bằng 1/10 của Thái Lan và 1/20 của Malaysia.

Thị trường xe ô tô điện Việt Nam bước đầu chuyển dịch và được sự đón nhận tích cực từ người dân. Khảo sát của Công ty Tư vấn Chiến lược Quốc tế Frost & Sullivan (Mỹ) vào năm 2017 cho thấy, có 33% người tiêu dùng Việt Nam nghĩ đến mua xe điện ngay từ lần đầu. Việt Nam có dân số trẻ và rất nhiều người sử dụng Internet. Sự hứng thú với công nghệ xe điện của người Việt đã vượt qua những hạn chế của nó như giá thành cao, sạc pin tốn thời gian. 

Giới chuyên môn nhận định, phát triển xe điện chính là “cơ hội vàng” để Việt Nam viết lại kịch bản ngành công nghiệp ô tô. Với vị trí địa lý thuận lợi cho hoạt động hậu cần toàn cầu và lực lượng lao động có tay nghề, cùng luật giao thông bên phải là yếu tố quan trọng trong bố trí và chi phí sản xuất. Bên cạnh đó, giá nhiên liệu tăng trong khi giá điện khá bình ổn lại càng có lợi cho thị trường xe ô tô điện Việt Nam, cũng là động lực cho xe điện dễ dàng được phổ cập và trở thành lựa chọn tất yếu chỉ trong vài năm tới.

Để theo sát sự thay đổi của thị trường xe điện, VPI đã nghiên cứu, tham vấn ý kiến chuyên gia trong và ngoài nước để đưa ra chỉ dấu, đánh giá mức độ quan trọng của từng chỉ dấu (thông qua trọng số của các chỉ dấu); cập nhật liên tục hiện trạng các chỉ dấu của thị trường xe ô tô điện Việt Nam và đưa ra chỉ số EVI (Electric Vehicles Index) để đánh giá hiện trạng thị trường xe ô tô điện trong nước.

Theo kết quả nghiên cứu của VPI, chỉ số EVI của Việt Nam trong Quý III/2021 đạt 1,6/5 điểm (tương ứng với 32%) thông qua đánh giá các chỉ dấu gồm: Chính sách, mạng lưới trạm sạc, chi phí sở hữu phương tiện (giá xe, chi phí vận hành bảo dưỡng, giá trị bán lại, thuế phí khác), thị hiếu (độ tuổi, lựa chọn thay thế), GDP/đầu người, công nghệ (tuổi thọ pin, thời gian sạc/số km di chuyển và mức độ tương thích giữa các cổng sạc của các hãng xe) và thị trường EV khu vực.

Chính sách mở cửa cho xe ô tô điện

Để thúc đẩy phát triển thị trường xe ô tô điện Việt Nam, Nhà nước đã đưa ra những tín hiệu đáng mừng để khuyến khích sản xuất và kích cầu người tiêu dùng. “Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035 được phê duyệt tại Quyết định số 1168/QĐ-TTg ngày 16/7/2014 của Thủ tướng Chính phủ đã xác định rõ “Khuyến khích sản xuất dòng xe thân thiện môi trường (xe tiết kiệm nhiên liệu, xe hybrid, xe sử dụng nhiên liệu sinh học, xe chạy điện...), đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn khí thải theo lộ trình đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt” và “phát triển ngành công nghiệp ô tô đồng bộ với phát triển hạ tầng giao thông”.

Tuy chưa có lộ trình/mục tiêu phát triển xe điện, chưa có hệ thống các tiêu chuẩn và quy chuẩn đầy đủ để phản ánh cụ thể tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn của các bộ phận, hệ thống và các xe hoàn chỉnh. Song hiện tại, Việt Nam cũng đã có chính sách giảm chi phí sở hữu xe ô tô điện, như: Miễn phí trước bạ với xe bus sử dụng năng lượng sạch, khuyến khích phát triển phương tiện vận tải hành khách công cộng thân thiện với môi trường; thuế tiêu thụ đặc biệt của xe ô tô chạy bằng xăng kết hợp năng lượng điện chỉ bằng 70% xe động cơ đốt trong (ICE) cùng dung tích, xe ô tô điện được áp mức thuế từ 5 - 15% tùy số chỗ của xe (trong khi đó thuế áp dụng cho xe ICE từ 10 - 150% tùy theo số chỗ và dung tích xi lanh).

Tiềm lực mạnh để phát triển công nghệ ô tô 

Với sự đầu tư mạnh từ các quốc gia, lĩnh vực xe điện đang ngày càng phát triển kéo theo cơn khát nguồn nhân lực chất lượng cao trong ngành. Việt Nam đã và đang sở hữu các chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước, đủ năng lực để nghiên cứu và phát triển công nghệ ô tô xứng tầm thế giới. Hạn chế lớn nhất ở đây chính là môi trường làm việc, nước ta chưa thực sự có nhiều nơi làm việc với đầy đủ trang thiết bị để khai thác tối đa tiềm năng nhân lực sẵn có.

Hiện, ở Việt Nam, VinFast là doanh nghiệp tiên phong sử dụng công nghệ số trong việc chế tạo và sản xuất ô tô. Doanh nghiệp này đang không ngừng nỗ lực để thực hiện mục tiêu sản xuất 15.000 xe điện trong nước, tự chủ phát triển công nghệ pin và công nghệ số trên ô tô để sẵn sàng thương mại hóa tại thị trường trong nước và vươn tầm quốc tế, từng bước trở thành hãng xe điện thông minh toàn cầu.

Mẫu ô tô điện thông minh đầu tiên của Việt Nam thuộc dòng SUV cỡ C nhưng giá bán tầm trung và liên tục nhận được sự đón nhận của người tiêu dùng nhờ hình thức cho thuê pin hợp lý. VinFast cũng đang gấp rút xây dựng hệ thống trạm sạc ô tô điện trải rộng khắp cả nước, với mục tiêu đến hết năm 2021 sẽ hoàn thành 2.000 điểm sạc công cộng phủ khắp 63 tỉnh thành, đáp ứng tối đa nhu cầu sử dụng của khách hàng. 

Có thể thấy, chính sách cho thuê pin và phát triển hạ tầng trạm sạc của VinFast là sự nhập cuộc đúng thời điểm, tiên phong cho một định hướng phát triển mới của ngành công nghiệp ô tô tại Việt Nam. Với sự đầu tư đúng hướng cùng tiềm lực sẵn có về nhân lực, trí tuệ hứa hẹn một tương lai đầy triển vọng cho thị trường xe ô tô điện Việt Nam.

Minh Anh